Εγκώμιο Παναγίας! Encomium of Holy Mary! Παρθενία και Κοίμηση

Αποχρών λόγος είναι μια έννοια της Ψυχολογίας με τη σημασία της αιτίας ή του σκοπού για κάθε τι που συμβαίνει. Από τον «αποχρώντα λόγο» απορρέουν  η Αρχή της Αιτίας και η Αρχή της Σκοπιμότητας. Δανείζομαι αυτή την έκφραση από την ψυχολογία για να την συνδυάσω με την Εκκλησιαστική «κατ’ Οικονομίαν», δηλαδή την αρχή δράσης που επιτρέπει την πρόσκαιρη παρέκκλιση από την Ακρίβεια, δηλαδή τους καθιερωμένους κανόνες του συνόλου της Ορθόδοξης Παράδοσης, για να εξυπηρετηθεί ένας ανώτερος σκοπός, όπως η σωτηρία ενός ή πολλών ανθρώπων!

Έτσι και το Θεϊκό Σχέδιο λειτουργεί «κατ’ οικονομίαν», δηλαδή παρακάμπτει τη φυσική τάξη, υπερβαίνει τους κανόνες της φύσης χάριν της σωτηρίας όλων των ανθρώπων. Θα μου πείτε αυτό γίνεται; Απάντηση: γιατί όχι; Μήπως ο ίδιος ο Άνθρωπος δεν είναι μια υπέρβαση της φυσικής τάξης; Δεν είναι η προσωποποίηση της Αταξίας και της Τάξης αρκεί ο ίδιος να το επιλέξει;

Εμείς οι Χριστιανοί έχουμε τα δικά μας «πιστεύω» για την Αγία Τριάδα, την Παναγία, τους Αγίους μας κ.λπ., όμως, θα πρέπει να θυμόμαστε τα λόγια του σπουδαίου Γρηγορίου Νύσσης, ότι η Δικαιοσύνη του Θεού σκεπάζει όλους τους ανθρώπους ανεξαιρέτως. Για τους Χριστιανούς η Παναγία είναι το σύμβολο της παρθενίας, της αγνότητας και αγιότητας. Η Θεοτόκος Μαρία είναι το αρχέτυπο γυναίκας και μητέρας που αξίζει να σεβαστεί και να λατρέψει ο πιστός. Η υπέρβαση των φυσικών κανόνων έγινε κατ’ οικονομία, εφ’ όσον η Παρθένος πνευματικώς και ψυχικώς γέννησε τον Υιό του Θεού, τον ανακαινισμένο εσωτερικά άνθρωπο και εγκαινίασε τον νέο κόσμο, την Καινή Κτίση εν Πνεύματι.

Οι Διανοούμενοι της Ορθοδοξίας, τους οποίους ονομάζουμε Πατέρες, έδωσαν σημαντικές απαντήσεις σε δυσνόητα ερωτήματα επί παντός του επιστητού. Η επίδραση των Ορθοδόξων Πατέρων (Μ. Βασιλείου, Γρηγορίου Θεολόγου, Ιωάννου Χρυσοστόμου, Γρηγορίου Νύσσης, Ιωάννου Δαμασκηνού κ.ά.) στην Ρωμαιοκαθολική εκκλησία ήταν τόσο μεγάλη, ώστε συχνά οι Ρωμαιοκαθολικοί στηρίζονταν σε αποσπάσματα κειμένων των Ορθοδόξων για να υποστηρίξουν καινούρια δόγματα. Ένα από αυτά είναι το λατινικό δόγμα της «άσπιλης σύλληψης» (immaculata conceptio) της Μαρίας.

Αυτό σημαίνει πως η ίδια η Μαρία γεννήθηκε «άσαρκα» και έτσι ήταν απαλλαγμένη από το προπατορικό αμάρτημα. Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν δέχεται αυτό το δόγμα των Καθολικών. Πρώτον, γιατί δίνει έμφαση στην Χριστολογία και στην Αγία Τριάδα, που δεν μπορεί να γίνει τετράδα. Δεύτερον, γιατί θεωρεί την Θεοτόκο γυναίκα αυτού του κόσμου, η οποία λόγω της αγαθής της προαίρεσης, της βούλησης του νού και της ψυχικής εγκαρτέρησης είναι Παρθένος. Εξάλλου η Εύα της Παλαιάς Διαθήκης ήταν σωματικώς παρθένα αλλά δεν δίστασε να παρακούσει το θέλημα του Θεού και να οδηγήσει το ανθρώπινο γένος στην πτώση.

Η αναμαρτησία και αγιότητα της Μαρίας προκύπτουν από το ήθος της και όχι από την καταγωγή της! Η παρθενία της είναι καθολική ψυχοσωματική κατάσταση και κατεξοχήν πνευματική. Για την Παρθένο έγραφε ο Άγιος Ανδρέας Κρήτης: «Εάν κάτι που υπερβαίνει τα ανθρώπινα συνέβη σε Αυτήν «κατ’ οικονομίαν» να μην απορεί κανείς, γιατί άρρητα είναι αυτά και δεν εξηγούνται με λόγια». Ο Ιωάννης Χρυσόστομος τόνιζε: «Μαριάμ, εργαλείον του τεχνίτου, εκείνη μήτηρ αληθώς, ουδέ έτεκε φυσικώς, αλλά συνέλαβε υπερφυώς»!

Η προσωνυμία «Αειπάρθενος» δεν αναφέρεται μόνο στην παρθενική γέννηση του Ιησού. Δεν υπονοεί μόνον αποκλεισμό κάθε εγγάμου σχέσεως. Η παρθενία δεν περιορίζεται σε κάποιο μέρος της ζωής του ανθρώπου, αλλά αναφέρεται σε όλη την ύπαρξη του, καθ’ όσον η αληθής παρθενία υπερβαίνει την σωματική αγνότητα και προσλαμβάνει ευρύτερες διαστάσεις,  επεκτεινόμενη σε όλον τον άνθρωπο. Άλλωστε η σωματική παρθενία καθίσταται περιττή, εάν η ψυχή είναι υπόδουλη στα πάθη. Η εικονική γλώσσα της Αποκάλυψης περιγράφει την παρθενικότητα ως μια διάσταση της Βασιλείας του Θεού.

Οι ευσεβείς πιστοί τιμούν την Παναγία, η οποία είναι Μεσίτρια μεταξύ Θεού και ανθρώπων. Είναι πιο κοντά στον Θεό από κάθε άλλον Άγιο. Είναι το Αρχέτυπο (Πνεύμα- Ιδέα) με την μεγαλύτερη δύναμη, γεγονός που εξηγεί και την ιδιάζουσα ευσέβεια των πιστών, των ασκητών και των μυστικών προς Αυτήν. Ήδη από τον Ωριγένη ετιμάτο ως το πρότυπο της εγκράτειας και της ασκήσεως. Οι Πατέρες του 3^ου και 4^ου αιώνα της απέδιδαν όλες τις αρετές που απαιτούνταν από το ασκητικό και μοναχικό ιδεώδες.

Παρακλητικός Κανών: «Διάσωσον Μεσίτρια από κινδύνων τους δούλους σου Θεοτόκε, ότι πάντες μετά Θεόν εις σε καταφεύγομεν ως άρρηκτο τείχος και προστασία»! Επίσης η Παναγία σώζει επειδή πρεσβεύει για χάρη μας: «ταις πρεσβείαις της Θεοτόκου, Σώτερ σώσον ημάς»! Η κλίμακα του Ιακώβ εξεικονίζει την Μαρία που ένωσε τα «διεστώτα» και συνάπτει αυτά για πάντα με τις πρεσβείες και τη μεσιτεία της προς τον Υιό και Θεό της. Στη  χριστιανική εικονογραφία και υμνολογία (ακολουθίες, Θεοτοκάρια, συναπτές κ.ά.) η Παρθένος δέεται υπέρ των πιστών και δεομένη εκφράζεται ως Μητέρα όλων!

Η «Κοίμηση της Θεοτόκου» γιορτάζεται τον 15Αύγουστο επειδή υπάρχει η παράδοση της εορτής της εκείνη την ημερομηνία από τα μέσα του 5^ου αιώνα στον ναό Κοιμήσεως στην Γεσθημανή. Για την Κοίμηση υπάρχουν διηγήσεις στα Απόκρυφα Ευαγγέλια των πρώτων χριστιανικών χρόνων.

 Το ότι η Παναγια εκοιμήθη και δεν υπέπεσε σε φθορά οφείλεται στην αγνότητά της. Έτσι, μιλούμε για «Μετάσταση» και «Αφθαρσία» της Παναγίας. Αυτό  σημαίνει πως και εμείς ζούμε προληπτικώς την κοινή Ανάσταση των ανθρώπων. Συνακόλουθο της αγιότητας είναι η υπέρβαση της νομοτέλειας και της φθοράς. Η Καθαρότητα ψυχής- πνεύματος – σώματος (δηλαδή η Παρθενία) δόθηκε στον άνθρωπο από τη Θεία Πρόνοια και είναι ικανή να ορθώσει, να υψώσει τον Άνθρωπο, όπως εξηγεί(!) ο Γρηγόριος Νύσσης.

Θα κλείσω το παρόν δοκίμιο με τα λόγια του Νικόδημου Αγιορείτου για την Παναγία: «Καθώς το περιβόλι γίνεται για να φυτευθεί το δένδρο και πάλι το δένδρο φυτεύεται για τον καρπό, έτσι όλος ο νοητός και αισθητός Κόσμος έγινε για τον σκοπό αυτόν, ήτοι για την Κυρία Θεοτόκο. Και πάλι η Κυρία Θεοτόκος έγινε για τον Κύριο ημών Ιησού Χριστό. Και έτσι τελειοποιήθηκε η αρχαία βουλή και ο σκοπός ο πρώτος του Θεού. Με το ότι ανακεφαλαιώθηκαν τα πάντα στον Άνθρωπο και ενώθηκε η Κτίση με τον Κτίστη κατ’ αυτήν την υπόσταση. Αυτός είναι ο ανώτατος βαθμός της ενώσεως, ύστερα από τον οποίο άλλος ανώτερος ούτε ευρέθη, ούτε θα ευρεθεί».  

Ίων Δραγούμης ο Ευπατρίδης Πολιτικός (1878- 31 Ιουλίου 1920)

«Τα έθνη δεν αξίζουν μόνο με το να μένουν έθνη, αν δεν είναι συνάμα ζύμη για τη δημιουργία ξεχωριστών ανθρώπων και πολιτισμών.  Όλα τα έθνη δεν βρίσκουν το προζύμι που χρειάζεται για να ζωντανέψουν έναν πολιτισμό δικό τους. Μα οι Έλληνες διατήρησαν πάντα το εθνικό εγώ τους, φάνηκαν άξιοι να δημιουργούν κοπαδιαστά πολιτισμούς από τότε που φανερώθηκαν σαν έθνος ανάμεσα στα έθνη. Τι εμποδίζει τους τωρινούς Έλληνες να κουνηθούν σαν έθνος και να δημιουργήσουν;  Ό,τι και να είναι αυτό πρέπει να λείψη από τη μέση».

Αυτά έγραφε το 1911 ο Ίων Δραγούμης στο αυτοβιογραφικό του λογοτεχνικό έργο «Όσοι Ζωντανοί» περιγράφοντας την πολιτική κατάσταση του καιρού του…

Γεννημένος τον Σεπτέμβριο του 1878 στην Αθήνα με καταγωγή από το Βογατσικό της Μακεδονίας ο Ίων Δραγούμης πρωταγωνίστησε στην πολιτική ζωή της Ελλάδος και χωρίς να είναι ο ίδιος φανατικός προκάλεσε με τις ιδέες και την πένα του τον φθόνο των πολιτικών του αντιπάλων. Τον εκτέλεσαν εν ψυχρώ και χωρίς κανένα δικαίωμα μέσα στο κέντρο της Αθήνας (στην οδό Βασιλίσσης Σοφίας) στις 31 Ιουλίου 1920.  Τα βενιζελικά τάγματα ασφαλείας –προσωπικοί φρουροί του Ελ. Βενιζέλου-  με διοικητή τον σκληρό Κρητικό Παύλο Γύπαρη ήταν οι εκτελεστές του ανδρός. Ηθική αυτουργία αποδόθηκε στον Εμμανουήλ Μπενάκη, συνεργάτη του Βενιζέλου, πολιτικό αντίπαλο του Δραγούμη και πατέρα της Πηνελόπης Μπενάκη Δέλτα, με την οποία ο Δραγούμης διατηρούσε μια ερωτική φιλία από το 1905.

Ο Ίων Δραγούμης ήταν ευπατρίδης διπλωμάτης και πολιτικός με γνήσιο  αριστοκρατικό ήθος λόγω ιδιοσυγκρασίας, καταγωγής και παιδείας. Πατέρας του ήταν ο Στέφανος Δραγούμης, πρωθυπουργός μετά το κίνημα του 1909 στο Γουδί. Ο Ίων είχε υψηλά εθνικά ιδανικά, οργάνωσε τον Μακεδονικό Αγώνα από τη θέση του προξενικού υπαλλήλου στις πόλεις Μοναστήρι, Πύργο, Φιλιππούπολη και ίδρυσε μαζί με τον Αθανάσιο Σουλιώτη Νικολαϊδη  την «Οργάνωση Κωνσταντινουπόλεως» (1907-1912).

Κοινό όραμα των δύο φίλων ήταν η δημιουργία ενός μεγάλου Ανατολικού Ελληνικού Κράτους που θα συμπεριλάμβανε όλους τους λαούς ισότιμα με το ελληνικό- ιωνικό στοιχείο να είναι primus inter pares.  Φυσικά ακόμη ο ελληνισμός ήταν ακόμη ακμαιότατος στη Μ. Ασία, στον Πόντο και στην Κωνσταντινούπολη, όπου ο Ίων είχε διοριστεί ανώτατος διπλωματικός υπάλληλος.

Ο Δραγούμης υπηρέτησε ως Α‘ Γραμματέας στο Γενικό Προξενείο Αλεξάνδρειας Αιγύπτου, όπου γνώρισε τον ποιητή Κωνσταντίνο Καβάφη και την γεννημένη στην Αλεξάνδρεια Πηνελόπη Μπενάκη Δέλτα. Η αγαπημένη συγγραφέας των παιδιών, που εμπνεύστηκε τα έργα της από τον Μακεδονικό Αγώνα και τη Βυζαντινή ιστορία, είχε αναπτύξει μια έντονη ερωτική φιλία με τον Δραγούμη, η οποία θεωρήθηκε σκανδαλώδης. Η  Πηνελόπη Δέλτα δεν εγκατέλειψε την οικογένειά της, φορούσε, όμως, μαύρα ρούχα διαρκώς, συνήθεια που εκδήλωνε τη μελαγχολία και την πικρή διαίσθησή της…

Ο Παύλος Μελάς ήταν γαμπρός του Ίωνα, σύζυγος της αδελφής του Ναταλίας. Όταν τον Οκτώβριο του 1904 εχθρικό βόλι σκοτώνει τον Παύλο Μελά στην Στάτιστα της Μακεδονίας ο ελληνικός κόσμος ξεσηκώνεται και το Μακεδονικό γίνεται πια επίσημη υπόθεση του ελληνικού κράτους. Ο Ίων Δραγούμης δημοσιεύει το βιβλίο του «Μαρτύρων και Ηρώων Αίμα» με το ψευδώνυμο Ίδας. Το έργο του τάραξε την ελληνική κοινωνία αλλά το υπουργείο εξωτερικών τον μετέθεσε σε πρεσβεία εκτός των Βαλκανίων! 

Στο «Μαρτύρων και Ηρώων Αίμα» διαβάζουμε τη μαρτυρία από τον ίδιο τον εμψυχωτή του Μακεδονικού Αγώνα, τον Ίωνα: «Του Προφήτη Ηλία ήταν η μέρα που είχε ορίσει το κομιτάτο για το σηκωμό. Οι Βούλγαρες δασκάλισσες του Περλεπέ έρραψαν μια σημαία και κέντησαν επάνω με χρυσά γράμματα τα ονόματα ένδεκα πολιτειών της Μακεδονίας που σκόπευαν να τις πάρουν οι Βούλγαροι. Τη νύχτα έφεγγαν μεγάλες φωτιές γύρω στο Μοναστήρι και σε όλον τον κάμπο και αχολογούσαν βρόντοι τουφεκιών κι άλλες ταραχές…

Αγωγιάτες που έρχονταν από τον Περλεπέ έλεγαν πως οι Βούλγαροι μπήκαν στο Κρούσοβο και οι [Τούρκοι] στρατιώτες που ήταν μέσα έφυγαν. Άλλοι Βούλγαροι πέρασαν νύχτα από τη Ρέσνα ρίχνοντας δυναμίτες... και σε άλλα χωριά έσφαζαν ανθρώπους ή ανάγκαζαν τους χωριανούς να τους ακολουθήσουν με τα γυναικόπαιδα… Στο Κρούσοβο μπήκαν οι Βούλγαροι και στη συνέχεια έγινε στάχτη από τους Τούρκους  με σφαγές των ντόπιων Ελλήνων και τότε συνταράχθηκε ο Ελληνισμός όλος!

Ένας γέρο Καστοριανός, την ημέρα που μπήκαν οι Βούλγαροι στην Κλεισούρα και οι Τούρκοι άρχισαν να σφάζουν Έλληνες μές στην Καστοριά, σταυροκοπήθηκε και είπε: Κύριε, όπλον κατά του διαβόλου τον σταυρόν ημίν δέδωκας. Μα τα ξόρκια και οι σταυροί δεν έδιωχναν τους διαβολισμένους από την Κλεισούρα, ως που ένα πρωί βγήκε όλος ο στρατός με κανόνια και ιππικό στο Μαύροβο και από κει πήρε τον ανήφορο. Μόλις άρχισαν τις κανονιές οι Τούρκοι, οι Βούλγαροι ρίχνοντας μερικές τουφεκιές σκόρπισαν στο βουνό, και ο στρατός μπήκε ελεύθερα στην Κλεισούρα…»

Ο Δραγούμης αναφέρεται στη σφαγή των Ελλήνων στο Κρούσοβο της Πελαγονίας (Μακεδονίας), την κωμόπολη που μαζί με το Μοναστήρι και την Βυζαντινή Αχρίδα κ.ά. ανήκουν σήμερα στο κράτος των Σκοπίων. Όλη αυτή η περιοχή του γειτονικού μας κράτους είναι η ιστορική και γεωγραφική Μακεδονία, η οποία κατοικούνταν σε πολλές περιοχές και πόλεις από πληθυσμό κατά 90% ελληνικό και ανεπτυγμένο οικονομικά και πολιτιστικά. Πολλοί Έλληνες ήταν βλαχόφωνοι ή σλαβόφωνοι. Είχαν όμως ελληνική καταγωγή και ελληνική εθνική συνείδηση.

Για τη σφαγή στο Κρούσοβο μιλούν και οι ξένοι περιηγητές:  «The Iliden revolt by the Bulgarians was decided to take place at the Greek village Krusovo in order to suffer the Turkish fury. The revolt ended with a Greek slaughter by the Turks and became the reason for the Macedonian Struggle to begin».

Ο Δραγούμης έλαβε μέρος στον Α ’Βαλκανικό πόλεμο αποσπασθείς στο επιτελείο του διαδόχου βασιλέα Κωνσταντίνου και μετείχε στην επιτροπή που διαπραγματεύθηκε την παράδοση της Θεσσαλονίκης στους Έλληνες στις 26/27 Οκτωβρίου 1912. Ήταν ο πρώτος Έλληνας που ύψωσε την ελληνική σημαία στο Δημαρχείο της Θεσσαλονίκης. Το 1913 τίθεται σε διαθεσιμότητα από το διπλωματικό σώμα γιατί ενέκρινε την ένωση του Καστελόριζου με την Ελλάδα χωρίς προηγούμενη συνεννόηση με το αρμόδιο υπουργείο. Είχε οργανώσει μια επιτροπή Δωδεκανησίων, η οποία ζήτησε από την Ιταλική κυβέρνηση κατοχής να παραδώσουν τα νησιά στην Ελλάδα. Εκείνη τη χρονιά έγραψε και το βιβλίο του «Ελληνικός Πολιτισμός».

Η Πηνελόπη Δέλτα διασώζει ένα μεγάλο μέρος των Ημερολογίων του Ίωνος Δραγούμη μέσα από το Χειρόγραφο που έγραψε η ίδια (επιμελημένη έκδοση Αλ. Π. Ζάννα, 1929). Ο Ίων ήταν υποψήφιος ανεξάρτητος βουλευτής το 1915. Τότε στην περιοδεία του στη Φλώρινα τον ρώτησε κάποιος: «Δουλεύεις εθνικά ή εκλογικά;» και του απαντά: «Δουλεύω ανθρώπινα. Τι θα πει εθνικά και τι εκλογικά; Δεν εργάζομαι ούτε έτσι ούτε αλλιώς. Είμαι άνθρωπος πρώτα απ’ όλα και τελευταία». Στις εκλογές του Μαϊου 1915 αποτυχαίνει. Εκλέγεται όμως ανεξάρτητος βουλευτής τον Αύγουστο του ίδιου έτους. Στα χρόνια 1917–1919 εξορίστηκε από το βενιζελικό καθεστώς στην Κορσική και στη Σκόπελο. Ο Εθνικός Διχασμός και ο Γαλλικός παράγων (Αρμοστής Σάρλ Ζονάρ) φανάτισαν τους Έλληνες.

Δεν προλαβαίνει να χαρεί την επάνοδό του στην Αθήνα… Προφητεύει ο ίδιος το τέλος του στα Ημερολόγιά του: «Φαντάζομαι πως μετά λίγα χρόνια, ή θα βρεθώ μπλεγμένος και σκοτωμένος κάπου στη Μακεδονία, υποθέτω στο Μοναστήρι ή στο Περιστέρι – στα πιο αγαπημένα μου λημέρια... Θα ξενιτευτώ ή θα πεθάνω νωρίς, όπως είπα. Τέτοιο τέλος προλέγω στον εαυτό μου» (Ίων Δραγούμης, Φύλλα Ημερολογίου Ε’ 1913-1917, σελ. 126)

2017 Έτος Νίκου Καζαντζάκη στην Ελλάδα! 2017 year for Nikos Kazantzakis...

Ένας μεγάλος δάσκαλος, ένας Ιεραπόστολος του Λόγου και του Ήθους στην Ελλάδα και ανά τον κόσμο είναι ο Νίκος Καζαντζάκης (Ηράκλειο Κρήτης 1883 – Freighbourg Γερμανίας 1957). Το έργο του είναι διαχρονικό γιατί με την πένα του ο Καζαντζάκης κατάφερε να διεισδύσει στην Ανθρώπινη Ψυχή και να την ανατάξει στην θέση που της αρμόζει: δίπλα στον Ανθρώπινο Νου!

Γιατί τί άλλο είναι ο Άνθρωπος παρεκτός Πνεύμα και Ψυχή; Στοχαζόμαστε για χίλια δυό πράγματα εκτός από το βασικότερο: την ανθρώπινη φύση.  Αυτό πρέπει να εξετάσουμε πρώτα, τι είναι αυτό το έμβιο όν που λέγεται άνθρωπος ώστε να δώσουμε λύσεις… Αν δούμε, αν καταλάβουμε  ποιο είναι το βασικό, το κυρίαρχο χαρακτηριστικό της ανθρώπινης φύσης, τότε θα γίνουμε οι ίδιοι ευτυχισμένοι και θα κάνουμε και τους συνανθρώπους μας ευτυχισμένους.

 Ο άνθρωπος, λοιπόν, είναι πρωταρχικά και κύρια Ύπαρξη Πνευματική και Ψυχική. Επομένως οι ανάγκες του είναι Πνευματικές και Ψυχικές πρώτα και κυριότερα! Όπως δεν ζεις χωρίς ψωμί έτσι δεν ζεις χωρίς πνευματικά ερεθίσματα και χωρίς Αγάπη (ψυχικό ερέθισμα).

 Διανόηση και Συναισθηματική νοημοσύνη πάνε μαζί. Και είναι πιο σημαντικοί παράγοντες για την ανθρώπινη ύπαρξη από ό,τι τα υλικά μέσα επιβίωσης. Το Πρόσωπο για να ζήσει χρειάζεται ,περισσότερο από κάθε τι άλλο εφόδιο, τις πνευματικές και ψυχικές αρετές που θα το κάνουν να σταθεί στα πόδια του για βγάλει μόνο του το ψωμί του.

Δηλαδή χρειάζεται εκτίμηση, σεβασμό, ευγένεια, υποστήριξη, προστασία και, το κυριότερο, χρειάζεται υψηλό ηθικό αξιοπρέπεια και κάποιο νόημα για να πορευθεί στην ζωή. Όλα τα παραπάνω, όπως ανέφερα ήδη, είναι ανάγκες και όχι επιθυμίες. Είναι δηλαδή απαραίτητα και όχι αμελητέα χαρακτηριστικά και εφόδια της ανθρώπινης Φύσης , που με τον καιρό γίνονται ή πρέπει να γίνουν αναπόσπαστα στοιχεία της ανθρώπινης Κοινωνίας. 

Ας θυμηθούμε τους νέγρους δούλους στην Αμερική, οι οποίοι επί πέντε αιώνες (15^ος -19^ος αι.) ζούσαν σε καθεστώς σκλαβιάς… Όμως έπρεπε να αναπνεύσουν! Και το κατάφεραν με το τραγούδι που ήταν, για όλον αυτόν τον καταπιεσμένο και θλιμμένο κόσμο, μια πνευματική και ψυχική αναπνοή, μια απαραίτητη για την επιβίωση του ανθρώπινου είδους διέξοδος.

Γιατί χωρίς την τέχνη, την επιστήμη, την δημιουργία και την ψυχική ισορροπία ο άνθρωπος παύει να είναι άνθρωπος… πέφτει στο επίπεδο του απλού ζώου και αυτό δεν το αντέχει, τον τρελαίνει!

Εκφράζοντας τις προσωπικές μου σκέψεις στο παρόν δοκίμιο, φίλες και φίλοι αναγνώστες, νομίζω πως αποτίνω καλύτερα τον φόρο τιμής που αρμόζει στον μεγάλο Έλληνα λογοτέχνη, στοχαστή και φιλόσοφο Νίκο Καζαντζάκη. Εξάλλου αυτό ήθελε και εκείνος. Την μετουσίωση των αρχέγονων ανθρώπινων χαρακτηριστικών σε ατομικά και κοινωνικά Ιδανικά, δηλαδή την συμφιλίωση της βιολογικής μας φύσης με τον πολιτισμική και κοινωνική πραγματικότητα και εξέλιξη.

Ο Νίκος Καζαντζάκης αναγνωρίζεται ως ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους Έλληνες λογοτέχνες και ως ο περισσότερο μεταφρασμένος παγκοσμίως. Ήταν ένας από τους πιο σεβαστούς από το λαό και από τους πλέον αναγνωρισμένους στο εξωτερικό συγγραφείς. Από το 1945 ως το 1948 ήταν πρόεδρος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών.

Έγινε ακόμα γνωστότερος μέσω της κινηματογραφικής απόδοσης των έργων του «Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται» «Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά», «Τελευταίος Πειρασμός». Άλλα σημαντικά πεζά έργα του είναι τα εξής: «Καπετάν Μιχάλης», «Αδελφοφάδες», «Ο Φτωχούλης του Θεού», «Αναφορά στον Γκρέκο», «Ασκητική», τα Ταξιδιωτικά του και πολλά θεατρικά. Το έργο που ο ίδιος θεωρούσε το σημαντικότερο όλων, το opus magnum της συγγραφής του, είναι το ποιητικό έπος «Οδύσεια»  σε 33.333 στίχους!

Όπως λένε οι βιογράφοι του, ο Καζαντζάκης κανονικά έπρεπε να είχε αρχίσει τη σταδιοδρομία του ως δικηγόρος και όχι ως συγγραφέας ή δημοσιογράφος. Για δικηγόρο τον προόριζε, άλλωστε, ο πατέρας του, ο καπετάν Μιχάλης, αφού πρώτα τον μύησε στην αγάπη και στο δέος της λευτεριάς. Στις σφαγές του 1889 τον πήρε από το χέρι κατά το ξημέρωμα της πρώτης αιματοβαμμένης νύχτας, τον πήγε στην Πλατεία με τα λιοντάρια και τον έβαλε να προσκυνήσει τα παγωμένα πόδια των παλικαριών των κρεμασμένων από τους Τούρκους στον θεόρατο πλάτανο. Ήταν τουρκοκρατούμενη τότε η Κρήτη και μαχόταν για λευτεριά. Εκείνη η εικόνα και η εμπειρία δεν έφυγαν ποτέ ούτε από τη σκέψη του ούτε από την καρδιά του…

Η λογοτεχνική γλώσσα και το ύφος του Καζαντζάκη μας είναι οικεία από τα σχολικά μας χρόνια. Σας υπενθυμίζω λίγο από την ατόφια χάρη του έργου του παραθέτοντας ένα απόσπασμα από το μυθιστόρημα «Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται». Πρόκειται για την περιγραφή του ερχομού των κατατρεγμένων Ελλήνων προσφύγων από την Αρτάκη της Προποντίδας σε ένα πλούσιο χωριό κάτω από το βουνό της Σαρακήνας:

«Κουράγιο, παιδιά μου, φώναζε ο παπα-Φώτης και πηγαινόρχουνταν ανάμεσα στο κοπάδι του. Κουράγιο, τώρα θα ‘ρθουν οι προεστοί, τώρα θα ‘ρθει ο παπα-Γρηγόρης , τελειώνουν τα βάσανά μας… Θα ρίξουμε πάλι ρίζες στο χώμα, δεν θα χαθεί το Γένος! Βουή χαρούμενη σηκώθηκε, σα βουβούνισμα μελισσιού και κατακάθισε πάλι. Μερικές γυναίκες άνοιξαν τον κόρφο τους, έβγαλαν το βυζί, προσθήλιασαν τα μωρά τους, να μην κλαίνε. Ο άντρακλας ακούμπησε το λάβαρο στη γης κι ο εκατοχρονίτης γέρος άπλωσε τη ροζωμένη χερούκλα του στο σακί με τα κόκκαλα των νεκρών προγόνων που κουβαλούσε για να θεμελιώσουν την νέα τους πολιτεία…»

Ελληνική Γλώσσα στα Ρωσικά σχολεία και Ελληνορωσική φιλία!

Γράφει η Δήμητρα  Ρετσινά – Φωτεινίδου, Φιλόλογος – Μ.Α. Πολιτικής Φιλοσοφίας Α.Π.Θ.

Πολιτικό μήνυμα ξεκάθαρα περνούν οι Ρώσοι με την σημαντική απόφασή τους να συμπεριλάβουν τη διδασκαλία της νέας ελληνικής γλώσσας στα δημοτικά και γυμνάσια σχολεία όλης της επικράτειας από 1η Ιανουαρίου 2017! Την σχετική απόφαση υπέγραψε η υπουργός Παιδείας Όλγα Βασίλιεβα. Σημαντική είναι η συμβολή των καθηγητών της έδρας Νεοελληνικών Σπουδών του πανεπιστημίου του Κουμπάν στο Κρασνοντάρ (νότια Ρωσία), οι οποίοι επιμελήθηκαν τα βιβλία διδασκαλίας. Επίσης σημαντική είναι η δράση του προγράμματος «Ιάσων» του Α.Π.Θ που στηρίζει τους πυρήνες ελληνικών σπουδών στα πανεπιστήμια της Παρευξείνιας ζώνης.  Εκτός από τους πολιτικούς λόγους (ρωσική πολιτιστική διείσδυση στην χερσόνησο του Αίμου) υπάρχουν και ιστορικοί λόγοι που οδήγησαν σε αυτή την απόφαση.

Ανέκαθεν οι Ρώσοι έτρεφαν σεβασμό στην ελληνική παιδεία και στους Έλληνες διανοούμενους και ιερωμένους. Ορθοδοξία και πολιτισμός είναι για τους Ρώσους ταυτόσημα.  Ο εκχριστιανισμός των Ρώσων έγινε από τους Βυζαντινούς και οι μεταφράσεις των πρώτων χριστιανικών βιβλίων από την ελληνική στη σλαυωνική γλώσσα έγιναν από Έλληνες. Η επίδραση γενικώς του Βυζαντίου ήταν μεγάλη. Οι Μητροπολίτες επί αιώνες ήταν Έλληνες! Εκλέγονταν από το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως στο οποίο είχαν την αναφορά. Πρώτος Έλληνας πρωθιεράρχης της Ρωσικής Εκκλησίας ήταν ο Λέων (992) και τελευταίος ο Ισίδωρος Μόσχας (1437 – 1441), ο οποίος μαζί με τον Βησσαρίωνα Τραπεζούντιο υπέγραψαν την Ένωση της Λατινικής και Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Φλωρεντία. Μετά την προσχώρησή του στον λατινισμό ο Ισίδωρος έφυγε από τη Ρωσία και συνέχισε ως καρδινάλιος κοντά στον Πάπα…

Το ελληνικό κύρος και η αυθεντία εκτεινόταν σε κάθε εκδήλωση της ρωσικής ζωής. Κάθε λεπτομέρεια του θρησκευτικού, κοινωνικού και πολιτικού βίου, κάθε τάξη, θεσμός και νόμος επιτεύχθηκε υπό ελληνική χειραγωγία. «Ουδείς λαός ευεργετήθηκε ούτως υπ’ άλλου λαού ως ο Ρωσικός υπό του Ελληνικού»

Ο Μάξιμος Γραικός (1470 – 1556) (Μαξίμ Γρεκ όπως τον ονομάζουν οι Ρώσοι) ήταν Έλληνας διδάσκαλος, διαφωτιστής και μοναχός από την Άρτα της Ηπείρου. Γεννήθηκε στα 1470 (όπως αναφέρει ο μητροπολίτης Μόσχας Πλάτων) και το κοσμικό του όνομα ήταν Μιχαήλ Τριβώλης.  Ήταν «υιός βοεβόδα», είχε δηλαδή εξέχουσα κοινωνική θέση και απώτερη καταγωγή από τον Μυστρά της Πελοποννήσου. Ο ίδιος στην αυτοβιογραφία του αναφέρει: «Έλλην ειμί και εν ελληνική χώρα εγεννήθην και ανετράφην και εκάρην μοναχός»…

Και τα μνημεία έχουν ψυχή! Νεο-οθωμανική πολιτική της Τουρκίας στον πολιτισμό.

Οι Βυζαντινές εκκλησίες και τα μοναστήρια είναι μνημεία παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Προστατεύονται επίσημα(;) από τον παγκόσμιο οργανισμό του ΟΗΕ για τον πολιτισμό, την ΟΥΝΕΣΚΟ, στην πραγματικότητα, όμως, τα «δικαιώματά» τους καταπατούνται! Καταστρέφονται οι Βυζαντινοί ναοί στην Τραπεζούντα του Πόντου, στη Νίκαια της  Βιθυνίας κ.ά. μαζί με τα δικαιώματα των Ελλήνων και των απανταχού Ορθοδόξων Χριστιανών στην ιστορική και θρησκευτική μνήμη, στον πολιτισμό και στην αρχιτεκτονική και μνημειακή παρακαταθήκη. Συγχρόνως κλονίζεται η εμπιστοσύνη στις Ελληνοτουρκικές και Ευρωτουρκικές σχέσεις, οι οποίες  χαρακτηρίζονται από  αστάθεια και ένταση.

Από το 2011 η Βυζαντινή εκκλησία Αγία Σοφία στη Νίκαια της Βιθυνίας, η οποία λειτουργούσε ως μουσείο και σύμφωνα με την «Hurriyet» είναι τόπος πολύ σημαντικός για τους Χριστιανούς, μετατράπηκε σε τζαμί  με την ονομασία Agiasofya camii! Με τις επεμβάσεις στις τοιχογραφίες (εσωτερικό) και στο εξωτερικό του μνημείου αλλοιώνεται ο πρωτότυπος χαρακτήρας του.

Πρόκειται για ορθόδοξο ναό, στον οποίο διεξήχθη η Α’ Οικουμενική Σύνοδος της Νίκαιας διάρκειας δύο μηνών από τον αυτοκράτορα Μέγα Κωνσταντίνο το 325. Η Σύνοδος αυτή διακήρυξε το Ομοούσιον του Υιού και του Πατρός και καταδίκασε την αίρεση του Αρείου. Επίσης εξέδωσε  το Σύμβολο της Νίκαιας που ακούμε και σήμερα στο πρώτο μέρος του Συμβόλου της Πίστεως. Στην ίδια εκκλησία διεξήχθη η Ζ’ Οικουμενική Σύνοδος, που συγκλήθηκε από τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο ΣΤ’ και τη μητέρα του Ειρήνη την Αθηναία το 787. Οι σημαντικές αποφάσεις της Συνόδου αφορούσαν την αναστύλωση των εικόνων μετά το τέλος της Εικονομαχίας! Εκεί διευκρινίστηκε πως η τιμή στην εικόνα αναφέρεται στο άγιο πρόσωπο που απεικονίζει και όχι στο ξύλο - στο υλικό κατασκευής της.

Η Αγία Σοφία της Τραπεζούντας, περικαλλής βυζαντινός σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλλο κ.ά των αρχών του 13^ου αιώνα, που κατασκευάστηκε στα πρότυπα της Αγίας Σοφίας Κωνσταντινούπολης, επί ηγεμονίας του Μανουήλ Α’ Μεγάλου Κομνηνού, ήταν επί 52 χρόνια μουσείο στην Τουρκία και  μετατράπηκε σε τζαμί το 2013.

Σήμερα είναι πάλι στη επικαιρότητα επειδή γίνονται παρεμβάσεις εντός του ναού: καλύπτονται με πρόσθετα παραπήγματα οι αγιογραφίες (που είχαν στο παρελθόν σοβαντιστεί και με πολύ κόπο κατάφεραν οι αρχαιολόγοι του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου (στα 1958- 1964)  να αποκαταστήσουν εν μέρει. Μάλιστα οι τοιχογραφίες θεωρούνται εξαιρετικα΄δείγματα της Παλαιολόγειας αναγέννησης στην τέχνη, που έδινε έμφαση στο ανθρώπινο πρόσωπο.

Οι Έλληνες πρέπει να γνωρίζουν το παρελθόν τους για να κατανοήσουν τις σημερινές ενέργειες της πολιτιστικής και εξωτερικής πολιτικής της Τουρκίας. Για διπλωματία ούτε λόγος, εφόσον ο πυρήνας της διπλωματικής οδού είναι ο αμοιβαίος σεβασμός και η συνεργασία μεταξύ των λαών. Μιλούμε επομένως σήμερα για «σύγκρουση πολιτισμών», όπως σωστά είχε αναλύσει ο συγγραφέας Samuel Huntington.

Είναι σίγουρο ότι το ένδοξο και ελληνικό παρελθόν της Νίκαιας, της Τραπεζούντας κλ.π ενοχλούν την τουρκική και ισλαμικού χαρακτήρα κυβέρνηση του Τ. Ερντογάν. Η Νίκαια ήταν η πρωτεύουσα της ομώνυμης αυτοκρατορίας που διαδέχθηκε την Βυζαντινή αυτοκρατορία της Κωνσταντινούπολης μετά την κατάληψη της τελευταίας από τους Φράγκους Σταυροφόρους και Βενετούς το 1204. Οι βασιλείς Κωνσταντίνος ΙΑ’ Λάσκαρης και Θεόδωρος Α’ Λάσκαρης ίδρυσαν την Αυτοκρατορία της Νίκαιας στη Μικρά Ασία και κατόρθωσαν ύστερα από πολλούς αγώνες εναντίον Λατίνων και Σελτζούκων Τούρκων να επεκτείνουν το κράτος τους σε μεγάλο τμήμα της Μ. Ασίας.

Ο  Ιωάννης Γ’ Δούκας Βατάτζης ήταν σπουδαίος αυτοκράτορας της Νίκαιας (1222 – 1254). Σύμφωνα με επιστολή του Βατάτζη στον  Πάπα Ρώμης :«οι γενάρχαι της βασιλείας μου, οι από του γένους των Δουκών και Κομνηνών, ίνα μη τους άλλους λέγω, τους από γενών Ελληνικών άρξαντες, επί πολλάς εκατοστύας ετών την αρχήν κατέσχον της Κωνσταντινουπόλεως, ους και η της Ρώμης εκκλησία και οι ιεράρχαι προσηγόρευον Ρωμαίων αυτοκράτορας».

Ο Θεόδωρος Β’ Λάσκαρις, αυτοκράτορας της Νίκαιας (1254- 1258) ανέφερε σε λόγο του: «απασών των γλωσσών το ελληνικόν υπέρκειται γένος» και «πάσα τοίνυν φιλοσοφία και γνώσις Ελλήνων εύρεμα… Σύ δε, ώ Ιταλέ, τίνος ένεκεν εγκαυχά;»

Τόσο στην Νίκαια Μ. Ασίας, στην Τραπεζούντα του Πόντου, όσο και στο Δεσποτάτο της Ηπείρου, στο Δεσποτάτο του Μυστρά -Μορέως (Πελοποννήσου) κ.ά. είχαν δημιουργηθεί ανεξάρτητα κράτη τα οποία αφύπνισαν την ΚΟΙΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ. Οι Παλαιολόγοι της αυτοκρατορίας της Νίκαιας ανακατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη το 1261 και τερμάτισαν την δεινή Λατινοκρατία.

Η αυτοκρατορία της Τραπεζούντας (1204- 1461) ιδρύθηκε από τους Μεγάλους Κομνηνούς Αλέξιο και Δαυίδ. Ανέπτυξαν την οικονομία, τις τέχνες τα γράμματα και  καλλιέργησαν το αίσθημα θρησκευτικής ευλάβειας του Ποντιακού λαού. Οι ίδιοι οι αυτοκράτορες ήταν ιδιαίτερα ευσεβείς, ίδρυσαν και ανασυγκρότησαν πολλά μοναστικά καθιδρύματα. Η μονή της Αγίας Σοφίας Τραπεζούντας κτίστηκε από τον Μανουήλ Α’ Μέγα Κομνηνό  στα μέσα του 13^ου αιώνα. Σπουδαία μοναστήρια και κέντρα παιδείας και πνευματικής παραγωγής στον Πόντο από την αυτοκρατορική εποχή των Μεγάλων Κομνηνών είναι η Παναγία Σουμελά, ο Άγιος Γεώργιος Περιστερεώτας, ο Χριστός Πανοκράτωρ στον Φάρο κ.ά.

Επίσης οι ευεργεσίες των Κομνηνών –που το όνομα της δυναστείας  είναι συνώνυμο της νίκης σε αντίθεση με το όνομα των Αγγέλων που ήταν υπεύθυνοι για την ήττα του 1204 και κατάληψη της Πόλης από τους Σταυροφόρους- επεκτάθηκαν στο ελληνικό κέντρο της Ορθοδοξίας, στο Άγιο  Όρος. Ο Αλέξιος Γ’ Κομνηνός ίδρυσε τη μονή Διονυσίου το 1374, δίνοντας το ποσό των 1000 αργυρών νομισμάτων, θέλοντας να συνεχίσει το έργο των Μακεδόνων αυτοκρατόρων Νικηφόρου Φωκά και Ιωάννη Τσιμισκή, ιδρυτών της μοναστικής κοινότητας του Αγίου Όρους. Η επιθυμία του Τραπεζούντιου μονάρχη ήταν να συνδέσει τον εαυτό του και τον τίτλο του με το λαμπρό βυζαντινό παρελθόν.

Για το Δεσποτάτο της Ηπείρου (1204 – 1475) θα μπορούσαμε να πούμε πολλά, καθώς ήταν το μεγάλο κράτος της Δυτικής αυτοκρατορίας με επιρροές από την Ιταλία. Ο ιδρυτής του ήταν ο Μιχαήλ Άγγελος Κομνηνός Δούκας, γιος του σεβαστοκράτορα Ιωάννη Δούκα και εξάδελφος των αυτοκρατόρων Ισαάκιου Α’ και Αλεξίου Γ Αγγέλων. Βρισκόταν αρχικά στην υπηρεσία του Βονιφάτιου Μομφερατικού, του σταυροφόρου ηγεμόνα της Θεσσαλονίκης. Πήγε κόντρα στους Λατίνους (της Θεσσαλίας) και στους Ενετούς (είχαν το Δυρράχιο, την Κέρκυρα κ.ά) και με έδρα την Άρτα έκανε πόλεμο και ενέταξε στην επικράτειά του όλη την Ήπειρο από την Ναύπακτο ως το Δυρράχιο, την Κέρκυρα και μεγάλο μέρος της Θεσσαλίας.

Ο διάδοχος και ετεροθαλής αδελφός του Θεόδωρος Κομνηνός Δούκας ήταν ακόμη ικανότερος και έφτασε ως την Θεσσαλονίκη, την οποία απελευθέρωσε το 1224 από τους Λατίνους. Το 1227 ο Θεόδωρος Άγγελος Κομνηνός  Δούκας στέφθηκε «βασιλεύς και αυτοκράτωρ Ρωμαίων» από τον αρχιεπίσκοπο Αχρίδας Δημήτριο Χωματιανό. Ο τίτλος αυτό εξόργισε τους αντίζηλους βασιλείς της Νίκαιας, οι οποίοι ήταν επίσης νόμιμοι κληρονόμοι της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, είχαν τον ίδιο αυτοκρατορικό τίτλο από το 1207 και είχαν ιδρύσει Πατριαρχείο.

Από τότε οι δύο Ηγεμονίες θα είναι στα μαχαίρια! Αποκορύφωμα του ανταγωνισμού των ελληνικών δεσποτάτων είναι η μάχη της Πελαγονίας (1259) στη Μακεδονία, όπου ο στρατός της Νίκαιας νίκησε τα στρατεύματα της Ηπείρου και των συμμάχων τους Λατίνων! Η Άρτα, τα Ιωάννινα και το Δυρράχιο καταλήφθηκαν από τον στρατό του νικητή Μιχαήλ Παλαιολόγου.

Δεσπότης και κεφαλή του Μυζηθρά (Μυστρά) στο Δεσποτάτο του Μορέως (1262- 1461) ήταν ο Κωνσταντίνος Δραγάσης Παλαιολόγος, που έμελλε να είναι και ο τελευταίος βυζαντινός αυτοκράτορας της Κωνσταντινούπολης, ο οποίος έπεσε μαχόμενος εναντίον του Μεχμέτ Πορθητή το 1453…

Άγιος Κοσμάς Αιτωλός (1714 - 24 Αυγούστου 1779) Διδαχές και Βίος

Θείας πίστεως διδασκαλίαν κατεκόσμησας την Εκκλησίαν, ζηλωτής των Αποστόλων γενόμενος…

«Καθώς ένας άρχοντας έχει αμπέλια και χωράφια και βάνει εργάτες, έτσι και ο Κύριος ωσάν ένα αμπέλι έχει όλον τον κόσμο. Και επήρε 12 Αποστόλους και τους έστειλε να διδάξουν σε όλον τον κόσμο πώς να ζήσουν καλά, ειρηνικά, ηγαπημένα… να μετανοούν, να πιστεύουν να βαπτίζονται και να έχουν αγάπη εις τον θεό και εις τον αδελφό των». (Διδαχή Α’)

Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός είναι Νεομάρτυρας και Πατέρας του Γένους, ο Φτωχούλης του Θεού, ο προφήτης και ιδρυτής ελληνικών σχολείων.  Είχε πολύπλευρη διαφωτιστική δράση επ’ ωφελεία του Ελληνισμού κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας. Στα δύσκολα χρόνια που οργανωμένη παιδεία δεν υπήρχε ο Πατροκοσμάς κατόρθωσε να εμφυσήσει το μορφωτικό αγαθό στις ψυχές των Ελλήνων, πλουσίων και φτωχών, μαζί με την αγάπη για την ορθόδοξη χριστιανική πίστη στις πολλές του περιοδείες - Κωνσταντινούπολη, Δωδεκάνησα, Θεσσαλονίκη, Βέροια, Χειμάρρα, Λευκάδα, Κεφαλληνία, Νότιο και Βόρειο Ήπειρο-  κηρύττοντας όχι ως διδάσκαλος, αλλά ως αδελφός «γιατί δάσκαλος μόνο ο Χριστός μας είναι» (Διδαχή Α’).

Δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος να μελετήσουμε τον βίο τη δράση και την ιδεολογία του Πατροκοσμά από το Ευαγγέλιό του, δηλαδή τις Διδαχές του, που σώθηκαν χάρις στην προφορική παράδοση και καταγράφηκαν από τους μαθητές του. Λέει ο ίδιος για την καταγωγή του: «Η πατρίδα μου η ψεύτικη, η γήινος και ματαία, είναι από την επαρχία Απόκουρο Άρτας. Ο πατήρ μου, η μήτηρ μου, το γένος μου είναι ευσεβείς ορθόδοξοι χριστιανοί. Τον Χριστό μας πιστεύω, δοξάζω και προσκυνώ. Τον Χριστό μας παρακαλώ δια να νικήσω τους εχθρούς –σάρκα και διάβολο… Αναχωρών από την πατρίδα μου προ 50 ετών επεριπάτησα τόπους πολλούς, κάστρα, χώρας και χωριά και μάλιστα εις Κωνσταντινούπολη, και περισσότερο εκάθησα εις το Άγιο Όρος. Δεκαεπτά χρόνους έκατσα και έκλαια για τις αμαρτίες μου. Εκεί έμαθα ολίγα γράμματα ελληνικά, έγινα και καλόγηρος…

»Μελετώντας το άγιον και ιερόν Ευαγγέλιν εύρον μέσα πολλά νοήματα, τα οποία είναι όλα μαργαριτάρια, διαμάντια, θησαυρός, ευφροσύνη… Σιμά εις τα άλλα εύρον και τούτον τον λόγον οπού λέγει ο Χριστός μας, πως δεν πρέπει άνδρας ή γυναίκα να φροντίζη δια τον εαυτόν του μόνον πώς να σωθεί, αλλά να φροντίζει και δια τους αδελφούς του… Με έτρωγε αυτός ο λόγος μέσα εις την καρδίαν ωσάν το σκουλήκι, όπου τρώγει το ξύλο. Συμβουλεύθηκα τους πνευματικούς μου πατέρας και τους φανέρωσα τον λογισμό μου, ανίσως και είναι θεάρεστο τέτοιο έργο να το μεταχειρισθώ. Και όλοι με παρεκίνησαν να το κάμω και μου είπαν πως τέτοιο έργο καλόν και άγιο είναι. Μάλιστα παρακινούμενος από τον Παναγιώτατο Σωφρόνιον Πατριάρχη  άφησα την ιδικήν μου προκοπή και εβγήκα να περιπατώ από τόπου εις τόπον και διδάσκω τους αδελφούς μου». Ο Πατροκοσμάς όταν απευθύνεται στους συμπατριώτες είναι πολύ ταπεινός: «…δεν είμαι άξιος ούτε τα ποδάρια σας να φιλήσω». Επίσης είναι κήρυξ αφιλάργυρος καθώς περιφρονεί τα γρόσια, τα φλωρία, τα άσπρα… «Χάρισμα έχουμε την χάριν, χάρισμα την δίνουμε… Δεν έχω μήτε σακούλα για γρόσια μήτε σπίτι, μήτε κασέλα μήτε άλλο ράσο από αυτό που φορώ(!)».  

Σε όλη τη διδασκαλία του Αγίου Κοσμά δεσπόζουν οι μορφές των Αγίων, του Χριστού και της Παναγίας.  Για την Αγία Τριάδα έλεγε ότι είναι σαν τον Ήλιο (Θεός)- τις Ακτίνες (Υιός) - το Φώς (Πνεύμα). Για τον σωστό χριστιανό ότι είναι σαν το χελιδόνι που πετάει με τις φτερούγες της αγάπης προς τον θεό και τον αδελφό. Η έχθρα είναι σαν το προζύμι στο ζυμάρι. Μπορεί να μας χαλάσει τη ζύμη της καλοσύνης -τόση κακή ενέργεια έχει. Γι’ αυτό χρειάζεται η δύναμη της συγχώρεσης, της ταπείνωσης, της εξομολόγησης και της μετάνοιας.

Για την καθαρή Αγάπη έλεγε: «Το αγαπάς εκείνο το φτωχό παιδί; - το αγαπώ. Αν το ηγάπας, του έπαιρνες ένα υποκάμισο οπού είναι γυμνό. Με ψεύτική αγάπη δεν πάμε στον παράδεισο. Αν θέλεις να κάνεις την αγάπη μάλαμα πάρε και ντύσε τα μικρά παιδιά»(!) Από τα Δέκα Τάγματα Αγγέλων της Θείας Δημιουργίας το πρώτο εξέπεσε λόγω της αλαζονείας του. Στη θέση του ο Θεός δημιούργησε τον άντρα και τη γυναίκα από το πλευρό του και όχι από το κεφάλι ούτε από τα ποδάρια (για να μη καταφρονούνται αλλήλοις). Το στολίδι της γυναίκας είναι η ντροπή της που την κάνει να φαίνεται ως μάλαμα.

Ο Κοσμάς Αιτωλός είχε ανεπτυγμένη διαίσθηση, εξ’ ου και το χάρισμα της προφητείας. Ο ίδιος είχε προβλέψει το μαρτυρικό του τέλος… Το πολυτελές σκαμνί (η μόνη του …πολυτέλεια) του κηρύγματός του που του είχε χαρίσει ο Κουρτ Πασάς «δεν είναι θρόνος αλλά τάφος… είναι ο τάφος μου και εγώ είμαι μέσα ο νεκρός οπού σας ομιλώ…». Επίσης: «τον Χριστόν μας παρακαλώ να με αξιώσει να χύσω κι εγώ το αίμα μου δια την αγάπη του, καθώς το έχυσε και Εκείνος δια την αγάπη μου».

Η σύγκρουση του Εθνομάρτυρα Κοσμά με το καθεστώς (ντόπιους προύχοντες, Εβραίους, Φράγκους, Τούρκους) προκάλεσε τον φθόνο όσων ένιωθαν ότι θίγονται τα συμφέροντά τους. (Κατάργηση των παζαριών και των εμποροπανηγύρεων την Κυριακή που είναι η ημέρα αφιερωμένη στον Κύριο).  Διαβάζοντας προσεχτικά τις Διδαχές κατανοούμε ότι ο αντι-εβραϊσμός του Πατροκοσμά δεν είναι ρατσιστικός. Δεν καταδικάζει συλλήβδην το εβραϊκό στοιχείο αλλά μόνο τους άδικους και φιλοχρήματους. Εξάλλου ο ίδιος ανατρέχει σε διηγήσεις και πρόσωπα της Παλαιάς Διαθήκης (Μωυσή, Αβραάμ, Νώε, Μανασσή κ.ά.) για να στηρίξει τη δική του διδασκαλία. Η λέξη Εβραίος που χρησιμοποιεί είναι για να ονοματίσει μια κοινωνική τάξη ανθρώπων, μια κάστα με συγκεκριμένη συμπεριφορά που εκμεταλλεύεται ακόμη και τους ομόθρησκους.

Ο Νεομάρτυρας του Γένους φρόντισε για την ίδρυση πολλών σχολείων: «Δεν βλέπετε ότι αγρίωσε το Γένος μας από την αμάθειαν και εγίναμεν ωσάν θηρία; Δια τούτο σας συμβουλεύω να κάμετε σχολείον, να μη περιπατείτε εις το σκότος. Να βάλετε δασκάλους και επιτρόπους για τα πλούσια και τα φτωχά παιδιά». Σε γράμμα του προς τον αδελφό του Χρύσανθο λίγο πριν το μαρτυρικό τέλος του αναφέρει: «Έως τριάντα επαρχίας περιήλθον, δέκα σχολεία ελληνικά εποίησα, διακόσια δια κοινά γράμματα…» Τα δέκα ελληνικά είναι της ανώτερης εκπαίδευσης, τα κοινά είναι για τη στοιχειώδη.

 Τους Χειμαρριώτες παρότρυνε και «έδωκαν το κατά δύναμιν δια το σχολείο εξ’ ιδίων πόρων ή κοινώς από την χώρα ή και από βακούφια». Μάλιστα οι γυναίκες από Χειμάρρα, Αργυροκάστρο και Τεπελένι θυσίασαν για το σχολείο τα δικά τους κειμήλια και ενδύματα. Ένας ευεργέτης Χειμαρριώτης εκ Δρυμάδων που έμενε στη Ρωσία είχε καταθέσει 18.000 ρούβλια σε τράπεζα της Οδησσού.

Ο Άγιος Κοσμάς θανατώθηκε στο χωριό Κολικόντασι της Βορείου Ηπείρου έπειτα από διαταγή του Κούρτ Πασά που χρηματίστηκε με «πουγγιά». Σώζεται η μαρτυρία ενός πιστού μαθητή, του Αναγνώστη Ζήκου Μπιστρέκη: «Στον Άψο ποταμό τον εξεπέζευσαν και αυτός τους είπε να τον αφήσουν να προσευχηθεί και ευλόγησε τον κόσμο σταυροειδώς. Και εκεί ήταν ένα δένδρο, και εβγάνοντας το σχοινίον από το άλογον, και καθώς εδέναμεν τον θρόνον με τον σταυρόν, έτσι τον έδεσαν από τον λαιμόν και τον έπνιξαν. Και του είπαν πρωτύτερα να του δέσουν τα χέρια και αυτός τα εσταύρωσεν μόνος του… Ευθύς τον εγύμνωσαν από όλα τα φορέματα οπού είχεν, έξω από ένα παλαιοβράκι οπού δεν του έβγαλαν, και τον έριψαν εις το ποτάμι. Ύστερα επήραν θέλημα οι Χριστιανοί να τον εβγάλουν… Εις την εκκλησίαν οπού τον ενταφίασαν βλέπουσι ένα άγιο φως να καταβαίνει κάθε νύχτα».

Η Άνιση Μάχη της ΕΛΔΥΚ 14- 17 Αυγούστου 1974. ΚΥΠΡΟΣ - ΔΕΝ ΣΕ ΞΕΧΝΩ!

Λοχαγοί: Τσιώνος Σωτήρης, Σταυριανάκος Σωτήρης, Σταμπουλής Βασίλης … ΠΑΡΩΝ

Ανθυπασπιστές: Κέντρας Κωνσταντίνος,  Παπαλάμπρου Βασίλης … ΠΑΡΩΝ

Αρχιλοχίες: Κόκκας Κωνσταντίνος, Μπινάκης Α. … ΠΑΡΩΝ

Δεκανείς: Γρίβας Χρίστος, Αθανασόπουλος Δ. …ΠΑΡΩΝ

Στρατιώτες: Σιμίτας Δημήτρης, Πιπεριάν Περσέχ, Ανεμάς Δ. Κρατημένος Αναστάσιος, Λύγγος Θωμάς … ΠΑΡΩΝ

Πολίτης-Βοηθός ΕΛΔΥΚ: Καλλιόπη Αβραάμ ΠΑΡΟΥΣΑ

Και δεκάδες άλλα παλληκάρια ΗΡΩΕΣ της Ελληνικής Δύναμης Κύπρου (ΕΛΔΥΚ), που έπεσαν μαχόμενα στην Κύπρο στον πόλεμο του Ιουλίου – Αυγούστου 1974, είναι παρόντα στις καρδιές μας. Αυτοί οι πάνω από 100 νεκροί ήρωες –οι περισσότεροι έπεσαν στο πεδίο της Μάχης της ΕΛΔΥΚ κατά τις 14-16 Αυγούστου- συγκαταλέγονται στους εκατοντάδες νεκρούς και αγνοουμένους (1.619 τον αριθμό) Ελλαδίτες και Ελληνοκύπριους, στρατιωτικούς και άμαχο πληθυσμό.

Τον Αύγουστο του 1974 διανύουμε στην Κύπρο τη δεύτερη και πιο σκληρή φάση του Αττίλα. Στην Ελλάδα οι πολιτικοί έχουν αναλάβει εκ νέου την εξουσία και ο Κ. Καραμανλής έχει ορκιστεί ήδη από την 24^η Ιουλίου Πρωθυπουργός. Καταλαβαίνουμε ότι οι ευθύνες της νέας κυβέρνησης υπό τον Καραμανλή (Γ. Μαύρος, Ευ. Αβέρωφ-Τοσίτσας, Σ. Γκίκας, Ξεν. Ζολώτας, Αθ. Κανελλόπουλος, Δ. Παπασπύρου, Δ. Τσάτσου) είναι πολλές. Ο ΥΠΕΘΑ Αβέρωφ- Τοσίτσας άφησε την Αμμόχωστο να χαθεί, χωρίς να  αντιληφθεί  τη σημασία της για τον Κυπριακό Ελληνισμό.

Το καθεστώς της Μεταπολίτευσης δεν βοήθησε στρατιωτικά την Ελλάδα. Αξέχαστη είναι η φράση του Κ. Καραμανλή: «η Κύπρος κείται μακράν» δίνοντας ουσιαστικά το πράσινο φως στους Τούρκους να προετοιμαστούν με την ησυχία τους για τον δεύτερο και πιο φαρμακερό γύρο επιχειρήσεων, τον Αττίλα 2! Οι Αρχηγοί των Ενόπλων Δυνάμεων, ανάμεσα στους οποίους ήταν ακόμη(!) οι άνθρωποι του Ιωαννιδικού- χουντικού καθεστώτος Π. Αραπάκης και Παπανικολάου, είχαν αναφέρει στον Καραμανλή ότι η στελέχωση μιας μεραρχίας απαιτεί μια βδομάδα(!) Αλλά και πάλι, αν ήθελαν, υπήρχε χρόνος για να προετοιμαστεί αυτή η μεραρχία καθώς βρισκόμασταν ακόμη στις 3 Αυγούστου…

Ο Αττίλας 2 αφαίρεσε ζωές, ξεσπίτωσε κόσμο και κατέκτησε πέραν κάθε νόμου διεθνούς δικαίου το 38% της Μεγαλονήσου, δημιουργώντας το Ψευδοκράτος της Βορείου Κύπρου που ευτυχώς ως σήμερα κανένα κράτος –πλην της Τουρκίας βεβαίως- δεν έχει αναγνωρίσει ως νόμιμο. Ακόμη και την περίοδο της υποτιθέμενης εκεχειρίας, από τις 22 Ιουλίου 1974 και εξής, οι Τούρκοι προήλαυναν ανενόχλητοι κατακτώντας τη Λάπηθο και τον Καραβά (εν τω μεταξύ στην Ελλάδα είχε αποκατασταθεί το δημοκρατικό πολίτευμα) χωρίς οργανωμένη αντίσταση από την ελληνοκυπριακή πλευρά. Οι Αρχηγοί σε Αθήνα και Λευκωσία διέταζαν τους αξιωματικούς και φαντάρους τους «όπλα δεσμευμένα» και άφηναν να αποδεκατιστούν οι λιγοστοί της Εθνικής Φρουράς Κύπρου που υπερασπίζονταν την επαρχία Κυρήνειας. Τότε (6 Αυγούστου) έπεσε νεκρός και ο  πολύ γενναίος Κρητικός Σταύρος Μπιτζάκης!

Για την ιστορία να αναφέρω ότι μετά το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου αντικαταστάθηκε ο αρχηγός της Εθνικής Φρουράς Κύπρου Ταξίαρχος Μιχ. Γεωργίτσης (αυτός που είχε δώσει τη διαταγή αυτοκτονίας στους ΕΛΔΥΚάριους να επιτεθούν στον τουρκοκυπριακό θύλακα στην τοποθεσία Κιόνελι της Λευκωσίας, αντί να τους στείλει στην ακτή απόβασης της τουρκικής νηοπομπής στο Πεντεμίλι…). Νέος αρχηγός διορίστηκε ο Υποστράτηγος Ευθ. Καραγιάννης, ο οποίος επίσης είναι υπεύθυνος για πράξεις και παραλείψεις και κυρίως για την απώλεια της Αμμοχώστου! Μάλιστα ο ίδιος είχε αναφέρει σε δημόσια δήλωσή του ότι το θρυλικό Βαρώσι μπορούσε να κρατηθεί σε ελληνικά χέρια με μια καλύτερη στρατηγική από την ελληνοκυπριακή πλευρά, με δεδομένο μάλιστα ότι οι τουρκικοί στόχοι τη νύχτα ήταν πολλοί στα μέσα Αυγούστου…

Στις 14 -16 Αυγούστου διεξήχθη στην Λευκωσία η Μάχη της Λευκωσίας με γραμμή άμυνας Άγιο Παύλο- Λήδρα Παλάς.  Επικεφαλής όλων των δυνάμεων αμύνης (336 Τ.Ε Αμμοχώστου, 1^ο λόχος 211Τ.Π.) διορίστηκε ο άξιος Ελλαδίτης Ταγματάρχης ΠΖ Δ. Αλευρομάγειρος, ο οποίος κράτησε γερά διατηρώντας τα όρια της Πράσινης Γραμμής πριν την εισβολή… Καθοριστικό ρόλο στο αποτέλεσμα είχε η ταυτόχρονη λυσσαλέα και άνιση Μάχη της ΕΛΔΥΚ που έγινε μετά από επίθεση 6.900 Τούρκων πάνοπλων πεζοναυτών εναντίον 318 Ελλήνων ανδρών – αναλογία 1:22. Η Μάχη αυτή διδάσκεται σήμερα στις Στρατιωτικές Ακαδημίες της Βρετανίας και των Η.Π.Α.

Διοικητής de facto της ΕΛΔΥΚ και Στρατοπεδάρχης ήταν ο Συνταγματάρχης τότε και Ταξίαρχος σήμερα (γιατί όχι Στρατηγός;;) Παναγιώτης Σταυρουλόπουλος. Όλοι οι άνδρες της ΕΛΔΥΚ τον ονομάζουν Πατέρα τους γιατί δεν τους εγκατέλειψε ούτε στιγμή! Τους εμψύχωνε διαρκώς για την εποποιία να πολεμήσουν για το Στρατόπεδό τους (άσχετα αν τελικά ηττήθηκαν –Πύρρειος νίκη για τους Τούρκους λόγω πολλών απωλειών). Επίσης ήταν αυτός που έσωσε τους τελευταίους που «φύλαγαν Θερμοπύλες» διατάζοντας απαγκίστρωση ώστε να σωθούν τα παλληκάρια του, αφού οι Τούρκοι είχαν σπάσει με τα άρματά τους τις γραμμές αμύνης…

Ο Παναγιώτης Σταυρουλόπουλος εκτελούσε χρέη Διοικητού μολονότι ο ίδιος ήταν de jure Υποδιοικητής. Είχε αναλάβει καθήκοντα μόλις την 10^η  Αυγούστου αντικαθιστώντας τον φίλο του Αν/χη Κ. Παπαγιάννη. Και ενώ υπήρχαν πληροφορίες ότι επίκειται επίθεση από πολυάριθμη τουρκική δύναμη κατά της ΕΛΔΥΚ, ο Διοικητής της  Σχης Νικολαϊδης πρόλαβε και έφυγε στα μετόπισθεν πριν καν την έναρξη της Μάχης.!  Πήρε μαζί του και τους τρεις λόχους τυφεκιοφόρων της ΕΛΔΥΚ και τη Διμοιρία Αναγνωρίσεως (κομάντο) και κατευθύνθηκε πέρα από τον τύμβο της Μακεδονίτισσας, στη Δευτερά, περίπου 14 χλμ μακριά από το Στρατόπεδο!

Ο ίδιος ο Π. Σταυρουλόπουλος, στη συνέντευξη που παραχώρησε στον ερευνητή και συγγραφέα Κ. Δημητριάδη, με πικρία αναρωτιέται γιατί πήραν τους άνδρες και τον άφησαν μόνο με 318 παλληκάρια (τρείς λόχους) χωρίς αντιαρματικά, χωρίς τεθωρακισμένα, χωρίς γιατρούς, χωρίς ενισχύσεις ακόμη και τις κρίσιμες ώρες όταν σκοτώνονταν σαν τα τρελά πουλιά τις μέρες της Παναγιάς (15Αύγουστος), χωρίς πυροβολικό(!) τις κρίσιμες πρωινές ώρες της Μάχης 16^ης Αυγούστου –Μητέρας των Μαχών!

Κι όμως! Οι γενναίοι 300 ως άλλοι Σπαρτιάτες κράτησαν Θερμοπύλες και θυσιάσθηκαν. Πάνω από 100 άτομα της ΕΛΔΥΚ σκοτώθηκαν… Όσο για τις Τουρκικές απώλειες, αυτές ξεπερνούν τους 900 νεκρούς… Και να σκεφθεί κανείς ότι ο Π. Σταυρουλόπουλος είχε έρθει στην Κύπρο με το αρματαγωγό ΛΕΣΒΟΣ (που είχε ΚΥΒΕΡΝΗΤΗ τον Πλωτάρχη Ελευθέριο Χανδρινό που με δική του πρωτοβουλία έσωσε την Πάφο!) ως συνοδός σειράς αντικατάστασης παλαιών ΕΛΔΥΚάριων με νέους… Τους πρόλαβε ο πόλεμος και οι παλαιοί αξιωματικοί και οπλίτες δεν θέλησαν να επαναπατριστούν. Προτίμησαν να μείνουν ώστε να υπερασπιστούν τα καινούρια παιδιά που ήρθαν στην Κύπρο υπό πολύ δύσκολες συνθήκες –τα «στραβάδια» όπως τα έλεγαν χαριτολογώντας, που δεν ήξεραν πού πάνε τα τέσσερα…

Επί τρεις – τέσσερις μέρες στα μέσα του Αυγούστου 1974 ο ηλιόλουστος ουρανός της Λευκωσίας έγινε μαύρος από τις βόμβες ναπάλμ που έριχνε η τουρκική αεροπορία. Σε μια ανηλεή μάχη εκ του συστάδην στην οποία πήραν μέρος ως μάχιμοι, κι ας μην ήταν, ειδικότητες όπως μάγειρας, μουσικός, διαβιβαστής, ταχυδρομικός, με ατελείωτο τριήμερο σφυροκόπημα από τον εχθρό με πυρά πυροβολικού, όλμους, βόμβες και με πλήρη απουσία Διοικητικής Μέριμνας οι άνδρες της ΕΛΔΥΚ πολέμησαν με ανδρεία -δεν λύγισαν!  Περίμεναν διαταγές μόνο από τον «Πατέρα τους» και όταν εκείνος διέταξε απαγκίστρωση (16 Αυγούστου και ώρα 13.30) γιατί τα τουρκικά άρματα έμπαιναν στο Στρατόπεδο δεν έφυγαν ως ο «σώζων εαυτόν σωθήτω» αλλά πολλοί άξιοι κάλυψαν τους συντρόφους τους κατά την υποχώρηση εν γνώσει τους ότι αυτό ήταν καθαρή αυτοκτονία! Κέντρας, Παπαλάμπρου, Σταυριανάκος, Σταμπουλής, Κρατημένος, Λύγγος, Σιμίτας… και πολλοί άλλοι που με περίσσιο φιλότιμο ύψωσαν τη σημαία της ηθικής στον πόλεμο.

Αιωνία η μνήμη αυτών που κράτησαν Θερμοπύλες και αξίζουν τον σεβασμό μας. Κύπρος 1974 – ΔΕΝ ΞΕΧΝΩ. !