Το Νέο Ανατολικό Ζήτημα σχετίζεται με την Ουκρανία

Ο αποκλεισμός της Ρωσίας από τις θερμές θάλασσες, όπως ονομάζεται το Αιγαίο και κατ' επέκταση η Μεσόγειος, καθώς και ο έλεγχος των αγωγών πετρελαίου της Μέσης Ανατολής ήταν οι αιτίες του Ανατολικού Ζητήματος των αρχών του 20ου αιώνα. Στον 21ο αιώνα ζούμε παρόμοιες καταστάσεις: Ο έλεγχος των πρώην Σοβετικών χωρών από το ΝΑΤΟ είναι ο στόχος του Νέου Ανατολικού Ζητήματος. Όπως εξαιρετικά παρατηρεί ο συγγραφέας και ερευνητής Δαμιανός Βασιλειάδης , τα γεγονότα της Βορείου Αφρικής, της Εγγύς και Μέσης Ανατολής και των Βαλκανίων, όπως ο βομβαρδισμός της Γιουγκοσλαβίας και ο οικονομικός στραγγαλισμός της Ελλάδας, έχουν σχέση με αυτή τη στρατηγική επιδίωξη των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων του ΝΑΤΟ και των κολαούζων τους, κυρίως πρώην Σοβιετικών Δημοκρατιών, που διατηρούν άσβεστο μίσος κατά της Ρωσίας, για την καταπίεση και εκμετάλλευσή τους από το καθεστώς του Στάλιν και των άλλων ηγετών της Σοβιετικής Ενωσης. 

Καθώς η Ρωσία αναπτύσσεται ραγδαία σε μια ισχυρή στρατιωτική, οικονομική και γεωπολιτική δύναμη δεν θα διστάσει με τίποτε να στηρίξει τα συμφέροντά της, ακόμη κι αν χρειαστεί να κάνει στρατιωτική επέμβαση, γιατί διαθέτει την απαραίτητη στρατιωτική ισχύ. Ακόμη και στη Συρία το ΝΑΤΟ δεν τόλμησε να επέμβει, επειδή η Ρωσία λόγω της ναυτικής βάσης της υπερασπίστηκε τα συμφέροντά της. Σύμφωνα με αναλυτές, η Ρωσία ήδη εξασφάλισε τις ναυτικές της βάσεις στην Κριμαία και θα συμπεριλάβει στους κόλπους της τη μισή Ουκρανία στη γραμμή που ορίζεται από τον Δνείπερο, όπου ο πληθυσμός είναι ρωσόφιλος , αν η Δύση και τα σύμμαχά τους ακροδεξιά κόμματα στην Ουκρανία θελήσουν να ελέγξουν την Ουκρανία και να την οδηγήσουν στις αγκάλες του ΔΝΤ και του ΝΑΤΟ. 

Η επιθετική, ιμπεριαλιστική πολιτική του ΝΑΤΟ με ηγέτιδα δύναμη τις ΗΠΑ και εμπροσθοφυλακή την Γερμανία θα υποστεί ενδεχομένως ταπεινωτική ήττα από τη Ρωσική Ομοσπονδία, η οποία θα έχει μόνιμη παρουσία στην Ουκρανία. Εμάς αυτό που μας ενδιαφέρει είναι η προστασία του ελληνικού πληθυσμού εκεί (150,000 ομογενείς) και ο δικός μας ζωτικός χώρος. Αυτός είναι η χερσόνησος του Αίμου, όπου η Ελλάδα μπορεί να αναπτύξει τη δική της στρατηγική και διπλωματία. Δυστυχώς σήμερα βρισκόμαστε "υποθηκευμένοι" στους δυτικούς επικυρίαρχους και αφού δώσαμε "γη και ύδωρ" δύσκολα το παίρνουμε πίσω. Μήπως θα έπρεπε όμως να προσπαθήσουμε;



 

ΜΗΠΩΣ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙΡΟΣ ΝΑ ΕΠΙΣΤΡΑΦΟΥΝ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΟΙ "ΜΑΓΕΜΕΝΕΣ", "LAS INCANTADAS" ΤΑ ΓΛΥΠΤΑ ΠΟΥ ΕΚΛΑΠΗΣΑΝ ΑΠΟ ΤΟΝ MILLER ΑΛΑ ELGIN ΚΑΙ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΟ ΛΟΥΒΡΟ; Ή ΜΗΠΩΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΡΚΕΤΑ COMME IL FAUT?

Θέμα ειδικού βάρους είναι τα περιβόητα γλυπτά που άλλοτε κοσμούσαν την Αρχαία Αγορά της πόλης και σήμερα κοσμούν το Λούβρο. Ονομάζονται  LAS INCANTADAS:  ΟΙ ΜΑΓΕΜΕΝΕΣ , θα προσθέταμε και Πετρωμένες Ψυχές των Θεσσαλονικέων!

Είδωλα μιας εποχής που έχει περάσει ανεπιστρεπτί, οι Μαγεμένες ή  las Incantadas, σύμφωνα με το καστιλιάνικο ιδίωμα των Σεφαραδιτών Εβραίων της Θεσσαλονίκης, αποτελούσαν ως τα μέσα του 19^ου αιώνα το κατεξοχήν μνημειακό σύμβολο της πόλης των Θεσσαλονικέων. Μαζί με τόσες αρχαιότητες αλλά και τόσες παραδόσεις που χάθηκαν από την άλλοτε πολυπολιτισμική Θεσσαλονίκη των χριστιανών, των μουσουλμάνων και των εβραίων, ήρθε να προστεθεί στα 1864 και η βίαιη απομάκρυνση των υπέροχων αγαλμάτων από τον Γάλλο παλαιογράφο Emmanuel Miller, τον νέο Ελγιν, όπως τον αποκάλεσε ο ιστορικός ερευνητής Απόστολος Βακαλόπουλος.

Σήμερα που έχουμε ανάγκη να στραφούμε στον πολιτισμό μας για να ανακτήσουμε την αυτοπεποίθησή μας, διαπιστώνουμε ότι τα πιο όμορφα κομμάτια της πολιτιστικής μας κληρονομιάς έγιναν βορά αρπακτικών – όπως ακριβώς εικονίζει και η φιγούρα του αγάλματος του Γανυμήδη, τον οποίο αρπάζει με τα νύχια του ο Αετός/ Δίας – και κοσμούν σήμερα το μουσείο του Λούβρου. Το χρονικό της αρπαγής των Καρυάτιδων της Θεσσαλονίκης είναι πράγματι συγκλονιστικό: ο Miller γράφει σε επιστολή στη γυναίκα του στο Παρίσι ότι ο μεγάλος βεζύρης Φουάτ πασάς του ανακοίνωσε με τηλεγράφημα ότι ο σουλτάνος του επιτρέπει να αφαιρέσει και να πάρει μαζί του στο Παρίσι τις οκτώ μορφές των Incantadas της Θεσσαλονίκης που τόσο πολύ τις επιθυμούσε. Γράφει ακόμη: « ο εβραϊκός και ο ελληνικός πληθυσμός της Θεσσαλονίκης θα εκμανεί όταν μάθει ότι θα του πάρουν αυτά  τα αγάλματα. Θα θυμάστε τη γελοία ιστορία του περασμένου χρόνου με εκείνο τον θεό Πάνα. Θα πρέπει ο πασάς να στείλει στρατιωτική δύναμη, γιατί όσο και αν είμαστε εχέμυθοι, το νέο θα διαδοθεί πολύ γρήγορα. Τώρα που η τουρκική κυβέρνηση έχει δώσει το λόγο της, δεν θα ξαναρχόταν πάλι το ζήτημα αυτό και θα είναι ανάγκη να το τελειώσουν».  Πράγματι ο αναβρασμός στην πόλη από τους κατοίκους της υπήρξε μεγάλος ενώ και οι ξένοι πρόξενοι –εκτός φυσικά του Γάλλου- τηλεγραφούσαν στην Κωνσταντινούπολη για να αποτρέψουν την αρπαγή των αγαλμάτων. Ο Miller προκειμένου να ευχαριστήσει τον αυτοκράτορά του, Ναπολέοντα Γ΄, αποφασίζει να ξεσηκώσει όλο το μνημείο. Αναφέρει χαρακτηριστικά: «θα δω αν υπάρχει τρόπος να πριονίσω το θριγκό, επάνω στον οποίο τοποθετούν τα αγάλματα και ο οποίος αποτελείται από φοβερούς όγκους. Αφού όμως έκανα τόσες θυσίες θα προχωρήσω ως τα άκρα... Υπάρχει στη Θεσσαλονίκη ένα μεγάλο θριαμβικό τόξο του Κωνσταντίνου (εννοεί του την Αψίδα του Γαλερίου,την Καμάρα! ) με περίεργα ανάγλυφα. Όλος ο κόσμος φαντάζεται ότι θα αρπάξω και αυτό το θριαμβικό τόξο. Ο πασάς είναι πράγματι θαυμάσιος για την αφοσίωση που μου δείχνει.  Δεν έχω παρά να του πω μια λέξη και αμέσως μου στέλνει βοιδάμαξες»! Στα τέλη του 1864, Νοέμβριο και Δεκέμβριο, το μνημείο είχε αποσυντεθεί και τα αγάλματα μαζί και με άλλα μέλη (κορινθιακά κιονόκρανα και μέρη του επιστυλίου) φορτώθηκαν στο πλοίο Truette, με το οποίο ταξίδεψαν για τη Γαλλία.

Το μνημείο των Μαγεμένων βρισκόταν στη στοά των Ειδώλων και ήταν τμήμα του περιστυλίου  που περιέκλειε κάποιο σημαντικό μνημείο του αυτοκρατορικού συγκροτήματος της Ρωμαϊκής Αγοράς. Το αυτοκρατορικό συγκρότημα της Αγοράς αρχίζει να κατασκευάζεται γύρω στα μέσα του 2^ου αιώνα μ.Χ.  και συσχετίζεται με την αγάπη του αυτοκράτορα Αδριανού και των διαδόχων του προς τα επιτεύγματα του ελληνικού πνεύματος. Στην εποχή των δύο πρώτων μεταχριστιανικών αιώνων, δηλαδή της Pax Romana, το μεγαλόπρεπο αυτό συγκρότημα εντάχθηκε σε ένα μεγαλόπνοο πρόγραμμα, το οποίο ολοκληρώθηκε τις πρώτες δεκαετίες του 3^ου αι.  Τα κτίσματα της Αγοράς και το μνημείο των Ειδώλων χρονολογούνται την εποχή των τελευταίων Αντωνίνων και των Σεβήρων. Μάλιστα η δεκαετία 220-230μ.Χ. θεωρείται η πιο πιθανή περίοδος ολοκλήρωσης του έργου.  Σύμφωνα με τον μελετητή του έργου Άρη Παπάζογλου, το μνημείο των Ειδώλων ή Μαγεμένων ήταν τμήμα ένος από τα σημαντικότερα δημόσια κτήρια της ρωμαϊκής Θεσσαλονίκης, ίσως του Capitolium  ή ενός ναού. Είναι πολύ πιθανό ότι αποτελούσε την κεντρική είσοδο από τα ανατολικά του περιβόλου του ιερού των Καβείρων (ο Κάβειρος ήταν πολιούχος της Θεσσαλονίκης) και των θεοποιημένων αυτοκρατόρων (αυτοκρατορική λατρεία) και η κατασκευή του περαιώθηκε την εποχή του Αλέξανδρου Σεβήρου.

Σύμφωνα με τον καθηγητή Α. Μέντζο, «καθώς η κιονοστοιχία των Μαγεμένων  έχει δύο ισότιμες όψεις, ταιριάζει πολύ καλά να αποτελούσε ένα διάφραγμα, ένα πολυτελές και ευδιάκριτο χώρισμα, ανάμεσα στην παλαίστρα και σε μια εξέδρα, σχετιζόμενη με την αυτοκρατορική λατρεία, στο νότιο τμήμα του συγκροτήματος». Την εποχή που ο Miller πραγματοποίησε το ληστρικό του έργο, το μνημείο βρισκόταν στην εβραϊκή συνοικία Rogos, στην αυλή του σπιτιού ενός πλούσιου Εβραίου υφασματέμπορα,  για τον οποίο λεγόταν ότι κατά καιρούς έσπαζε κομμάτια από τα μάρμαρα και τα πουλούσε σε ταξιδιώτες.

 Οι Μαγεμένες μορφές έχουν μεταξύ τους δεσμό μυθολογικού περιεχομένου: Τέσσερα από τα οκτώ πρόσωπα, ο Διόνυσος, η Μαινάδα, η Αριάδνη και η Αύρα ανήκουν στον διονυσιακό μυθολογικό κύκλο. Η Λήδα, ο Γανυμήδης και ο Διόσκουρος ανήκουν στο μυθολογικό κύκλο του Δία. Αυτοί οι δύο θεοί του Ολύμπου έχουν σχέση με τους Καβείρους, από τους οποίους ο μεν μεγαλύτερος θεός λεγόταν Ζευς, ο δε νεότερος Διόνυσος. Τα μυστήρια των Καβείρων ήταν δημοφιλή κατά την ελληνιστική εποχή και στη Θεσσαλονίκη η λατρεία τους θεωρείται συνέχεια της διονυσιακής λατρείας.

Ποντιακός Ελληνισμός (μέρος β’)

 Γράφει η Δήμητρα Ρετσινά Φωτεινίδου 

            Η εφημερίδα «Εμπρός» , το Νοέμβριο του 1908 καυτηρίαζε την τουρκική πολιτική σχετικά με τις ελευθερίες που αναγνώριζε στους Έλληνες του Πόντου. Με ένα στιχούργημα σατίριζε την τουρκική αντίληψη περί εκλογών… «Χουριέτ (δηλαδή ελευθερία) θα πει να είστε ευπειθείς μας πάντα δούλοι, τσιμουδιά να μην ακούμε από το βρώμικό σας στόμα, να προσέρχεσθε εμπρός μας χαμαί νεύοντες το όμμα και να κάμετε με σέβας βαθυτάτους τεμενάδες, έχοντες υπόψη πάντα ότι είσαστε ραγιάδες(!)». Θα μας δοθεί η ευκαιρία να μιλήσουμε εκτενώς για τη γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και για το ρόλο των Νεότουρκων και της Γερμανίας σε αυτόν. Καλό όμως είναι πρώτα να δούμε κάποια αριθμητικά στοιχεία που επιβεβαιώνουν την ακμαία παρουσία του ελληνικού στοιχείου στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας.

            Ο εθνομάρτυρας δημοσιογράφος και εκδότης της εφημερίδας «Εποχή» της Τραπεζούντας, Ν. Καπετανίδης, σε πρωτοσέλιδο άρθρο στις 31 Οκτωβρίου 1919  με τίτλο «Αι Στατιστικαί», τονίζει την αναγκαιότητα της επίσημης καταγραφής του ελληνικού πληθυσμού και την αξιοποίηση της στατιστικής επιστήμης. Αναφέρει χαρακτηριστικά: «Η στατιστική του πληθυσμού, η στατιστική των προσφύγων και των μεταναστών, η στατιστική των γεννήσεων και της θνησιμότητας, η στατιστική των πολλών και διαφόρων αιτίων της όποιας ελληνικής κακοδαιμονίας, η στατιστική των επαγγελμάτων, των υπαλλήλων, των διδασκάλων, των ιερέων, των εμπόρων, των τεχνικών, όλος αυτός ο μεγάλος πίνακας θα χρησίμευε, αντί πάσης άλλης γνώμης και κρίσεως, ως ο ασφαλέστερος και λαμπρότερος προβολέας, μέσω του οποίου θα εξάγονταν σοφά συμπεράσματα, ώστε να εδραιωθεί μια πιο συστηματική και τελεσφόρος εθνική εργασία! (Από το βιβλίο του Κ. Φωτιάδη για τη Γενοκτονία των Ποντίων).

            Το 1870 ο πληθυσμός του Πόντου υπολογιζόταν σε 1εκατομμύριο από το οποίο οι 650,000 ανήκαν στην νομαρχία της Τραπεζούντας, οι 250,000 στην ποντιακή περιοχή της Σεβάστειας και οι 100,000 στη νομαρχία Θεοδοσιουπόλεως. Ως προς τη φυλή επικρατέστερη ήταν η ελληνική και έπειτα ερχόταν η οθωμανική, η αρμενική και οι άλλοι λαοί (Κιρκάσιοι, Λαζοί, Ίβηρες, Πέρσες, Κούρδοι). Ωστόσο ανάμεσα στους ελληνικής καταγωγής υπήρχαν πολλοί μουσουλμάνοι, οι οποίοι αναγκάστηκαν να ασπαστούν τον ισλαμισμό. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο ιστορικός Δ. Κιτσίκης αναφέρει ότι  «ο ισλαμικός προσηλυτισμός είχε ως αποτέλεσμα την αλλοίωση του εθνοφυλετικού και πολιτισμικού χάρτη και ότι εν μέρει ο τουρκικός λαός είναι ελληνικής και γενικότερα χριστιανορθόδοξης καταγωγής. Ο αφομοιωμένος μικρασιατικός ελληνισμός μαζί με τις υπόλοιπες αυτόχθονες εθνότητες που αλλαξοπίστησαν αποτελούν σήμερα το σημαντικότερο ποσοστό του τουρκικού λαού!

            Πριν την άλωση της Τραπεζούντας από τους Οθωμανούς το 1461, ο πληθυσμός της ήταν πάρα πολύ ακμαίος. Στη συνέχεια όμως λόγω της καταπίεσης και της οικονομικής εκμετάλλευσης μεγάλο μέρος του πληθυσμού της μετατοπίστηκε. Στους χριστιανούς με ελληνική καταγωγή αιτία του διασκορπισμού ήταν οι βιαιοπραγίες των Τούρκων και ο μωαμεθανικός προσηλυτισμός. Ειδικά για τους κατοίκους της ενδοχώρας (π.χ. Χαλδεία και Καππαδοκία) οι μετακινήσεις προς τα παράλια ή προς τα εμπορικότερα μέρη έγιναν λόγω ελλείψεως «ησυχίας και πόρων». Οι πολλές αυξομειώσεις στον ελληνικό πληθυσμό οφείλονται και στην αναγκαστική έξοδο πολλών καταπιεζόμενων Ελλήνων προς την ομόθρησκη Ρωσία. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η συγγραφέας Μ. Κορομηλά, τους Βυζαντινούς πρόσφυγες στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες και στην Αγία Ρωσία ακολούθησαν κατά καιρούς μεγάλα μεταναστευτικά ρεύματα: 1453, 1774, 1828, 1878… Φαναριώτες, Μακεδόνες, Ηπειρώτες και Μωραϊτες στη Βλαχομπογδανία. Κυκλαδίτες φυγάδες στην Κριμαία και στην Αζοφική. Χιώτες, Πόντιοι και Ανατολίτες στον Καύκασο, στη Γεωργία, στο Αζερμπαϊτζάν. Επτανήσιοι στον Δούναβη… Φυσικά όλη αυτή η μαυροθαλασσίτικη πανσπερμία έστελνε τα παιδιά της στη Μεγάλη του Γενους Σχολή στην Κωνσταντινούπολη ή σε άλλα ιδρύματα της Πόλης. Το 1917 ζούσαν στη Ρωσία 750,000 Έλληνες. Για λόγους εθνικής επιβίωσης πολλοί βέβαια πήραν και το δρόμο των απάτητων βουνών του Πόντου, όπου και έκτισαν νέα χωριά και πόλεις και δημιούργησαν νέο αδούλωτο ελληνικό πολιτισμό.

            Κατά τον Δ. Οικονομίδη, ο πληθυσμός όλου του Πόντου πριν αρχίσουν οι γενοκτονίες των Αρμενίων και των Ελλήνων στα χωρογραφικά όρια Σινώπης – Βατούμ και σε έκταση 71,500 τ.χλμ ανερχόταν σε 2 εκατομμύρια. Ο ελληνικός πληθυσμός με τις πιο συντηρητικές απογραφές ανερχόταν σε 700,000 άτομα στην Τραπεζούντα, στη Σινώπη, στην Αμάσεια, στο Καραχισάρ, στην Τοκάτη. Την ύπαρξη 700,000 Ελλήνων αναγνώρισε και η κυβέρνηση του Κιαμήλ Πασά το 1912 , όταν ήρθε σε συμφωνία με το Οικουμενικό Πατριαρχείο για κοινή κατανομή βουλευτικών εδρών. Στον αριθμό των 700,000 δεν υπολογίζονται οι ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι με ελληνική συνείδηση ούτε οι κρυπτοχριστιανοί του Πόντου. Επίσης το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών της Μέλπως Μερλιέ εντόπισε στον Πόντο 1454 ελληνικούς οικισμούς. Ο ελληνικός χαρακτήρας της περιοχής είναι αναμφισβήτητος, καθώς όλος ο οικονομικός βίος, η βιοτεχνία, το εμπόριο και η εκπαίδευση βρισκόταν στα χέρια Ελλήνων. Συνοψίζοντας, υποστηρίζουμε ότι η θρησκεία δεν αντανακλούσε στις περισσότερες περιπτώσεις την καταγωγή. Εθνολογικά οι Έλληνες ήταν η πολυπληθέστερη πληθυσμιακή ομάδα το 1914 με περί τους 700,000  Έλληνες ορθόδοξους, 190,000 μωαμεθανούς ελληνικής καταγωγής και 43,000 Έλληνες κρυπτοχριστιανούς.

Ποντιακός Ελληνισμός (μέρος β’)

Γράφει η Δήμητρα Ρετσινά Φωτεινίδου 

            Η εφημερίδα «Εμπρός» , το Νοέμβριο του 1908 καυτηρίαζε την τουρκική πολιτική σχετικά με τις ελευθερίες που αναγνώριζε στους Έλληνες του Πόντου. Με ένα στιχούργημα σατίριζε την τουρκική αντίληψη περί εκλογών… «Χουριέτ (δηλαδή ελευθερία) θα πει να είστε ευπειθείς μας πάντα δούλοι, τσιμουδιά να μην ακούμε από το βρώμικό σας στόμα, να προσέρχεσθε εμπρός μας χαμαί νεύοντες το όμμα και να κάμετε με σέβας βαθυτάτους τεμενάδες, έχοντες υπόψη πάντα ότι είσαστε ραγιάδες(!)». Θα μας δοθεί η ευκαιρία να μιλήσουμε εκτενώς για τη γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου και για το ρόλο των Νεότουρκων και της Γερμανίας σε αυτόν. Καλό όμως είναι πρώτα να δούμε κάποια αριθμητικά στοιχεία που επιβεβαιώνουν την ακμαία παρουσία του ελληνικού στοιχείου στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας.

            Ο εθνομάρτυρας δημοσιογράφος και εκδότης της εφημερίδας «Εποχή» της Τραπεζούντας, Ν. Καπετανίδης, σε πρωτοσέλιδο άρθρο στις 31 Οκτωβρίου 1919  με τίτλο «Αι Στατιστικαί», τονίζει την αναγκαιότητα της επίσημης καταγραφής του ελληνικού πληθυσμού και την αξιοποίηση της στατιστικής επιστήμης. Αναφέρει χαρακτηριστικά: «Η στατιστική του πληθυσμού, η στατιστική των προσφύγων και των μεταναστών, η στατιστική των γεννήσεων και της θνησιμότητας, η στατιστική των πολλών και διαφόρων αιτίων της όποιας ελληνικής κακοδαιμονίας, η στατιστική των επαγγελμάτων, των υπαλλήλων, των διδασκάλων, των ιερέων, των εμπόρων, των τεχνικών, όλος αυτός ο μεγάλος πίνακας θα χρησίμευε, αντί πάσης άλλης γνώμης και κρίσεως, ως ο ασφαλέστερος και λαμπρότερος προβολέας, μέσω του οποίου θα εξάγονταν σοφά συμπεράσματα, ώστε να εδραιωθεί μια πιο συστηματική και τελεσφόρος εθνική εργασία! (Από το βιβλίο του Κ. Φωτιάδη για τη Γενοκτονία των Ποντίων).

            Το 1870 ο πληθυσμός του Πόντου υπολογιζόταν σε 1εκατομμύριο από το οποίο οι 650,000 ανήκαν στην νομαρχία της Τραπεζούντας, οι 250,000 στην ποντιακή περιοχή της Σεβάστειας και οι 100,000 στη νομαρχία Θεοδοσιουπόλεως. Ως προς τη φυλή επικρατέστερη ήταν η ελληνική και έπειτα ερχόταν η οθωμανική, η αρμενική και οι άλλοι λαοί (Κιρκάσιοι, Λαζοί, Ίβηρες, Πέρσες, Κούρδοι). Ωστόσο ανάμεσα στους ελληνικής καταγωγής υπήρχαν πολλοί μουσουλμάνοι, οι οποίοι αναγκάστηκαν να ασπαστούν τον ισλαμισμό. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο ιστορικός Δ. Κιτσίκης αναφέρει ότι  «ο ισλαμικός προσηλυτισμός είχε ως αποτέλεσμα την αλλοίωση του εθνοφυλετικού και πολιτισμικού χάρτη και ότι εν μέρει ο τουρκικός λαός είναι ελληνικής και γενικότερα χριστιανορθόδοξης καταγωγής. Ο αφομοιωμένος μικρασιατικός ελληνισμός μαζί με τις υπόλοιπες αυτόχθονες εθνότητες που αλλαξοπίστησαν αποτελούν σήμερα το σημαντικότερο ποσοστό του τουρκικού λαού!

            Πριν την άλωση της Τραπεζούντας από τους Οθωμανούς το 1461, ο πληθυσμός της ήταν πάρα πολύ ακμαίος. Στη συνέχεια όμως λόγω της καταπίεσης και της οικονομικής εκμετάλλευσης μεγάλο μέρος του πληθυσμού της μετατοπίστηκε. Στους χριστιανούς με ελληνική καταγωγή αιτία του διασκορπισμού ήταν οι βιαιοπραγίες των Τούρκων και ο μωαμεθανικός προσηλυτισμός. Ειδικά για τους κατοίκους της ενδοχώρας (π.χ. Χαλδεία και Καππαδοκία) οι μετακινήσεις προς τα παράλια ή προς τα εμπορικότερα μέρη έγιναν λόγω ελλείψεως «ησυχίας και πόρων». Οι πολλές αυξομειώσεις στον ελληνικό πληθυσμό οφείλονται και στην αναγκαστική έξοδο πολλών καταπιεζόμενων Ελλήνων προς την ομόθρησκη Ρωσία. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η συγγραφέας Μ. Κορομηλά, τους Βυζαντινούς πρόσφυγες στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες και στην Αγία Ρωσία ακολούθησαν κατά καιρούς μεγάλα μεταναστευτικά ρεύματα: 1453, 1774, 1828, 1878… Φαναριώτες, Μακεδόνες, Ηπειρώτες και Μωραϊτες στη Βλαχομπογδανία. Κυκλαδίτες φυγάδες στην Κριμαία και στην Αζοφική. Χιώτες, Πόντιοι και Ανατολίτες στον Καύκασο, στη Γεωργία, στο Αζερμπαϊτζάν. Επτανήσιοι στον Δούναβη… Φυσικά όλη αυτή η μαυροθαλασσίτικη πανσπερμία έστελνε τα παιδιά της στη Μεγάλη του Γενους Σχολή στην Κωνσταντινούπολη ή σε άλλα ιδρύματα της Πόλης. Το 1917 ζούσαν στη Ρωσία 750,000 Έλληνες. Για λόγους εθνικής επιβίωσης πολλοί βέβαια πήραν και το δρόμο των απάτητων βουνών του Πόντου, όπου και έκτισαν νέα χωριά και πόλεις και δημιούργησαν νέο αδούλωτο ελληνικό πολιτισμό.

            Κατά τον Δ. Οικονομίδη, ο πληθυσμός όλου του Πόντου πριν αρχίσουν οι γενοκτονίες των Αρμενίων και των Ελλήνων στα χωρογραφικά όρια Σινώπης – Βατούμ και σε έκταση 71,500 τ.χλμ ανερχόταν σε 2 εκατομμύρια. Ο ελληνικός πληθυσμός με τις πιο συντηρητικές απογραφές ανερχόταν σε 700,000 άτομα στην Τραπεζούντα, στη Σινώπη, στην Αμάσεια, στο Καραχισάρ, στην Τοκάτη. Την ύπαρξη 700,000 Ελλήνων αναγνώρισε και η κυβέρνηση του Κιαμήλ Πασά το 1912 , όταν ήρθε σε συμφωνία με το Οικουμενικό Πατριαρχείο για κοινή κατανομή βουλευτικών εδρών. Στον αριθμό των 700,000 δεν υπολογίζονται οι ελληνόφωνοι μουσουλμάνοι με ελληνική συνείδηση ούτε οι κρυπτοχριστιανοί του Πόντου. Επίσης το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών της Μέλπως Μερλιέ εντόπισε στον Πόντο 1454 ελληνικούς οικισμούς. Ο ελληνικός χαρακτήρας της περιοχής είναι αναμφισβήτητος, καθώς όλος ο οικονομικός βίος, η βιοτεχνία, το εμπόριο και η εκπαίδευση βρισκόταν στα χέρια Ελλήνων. Συνοψίζοντας, υποστηρίζουμε ότι η θρησκεία δεν αντανακλούσε στις περισσότερες περιπτώσεις την καταγωγή. Εθνολογικά οι Έλληνες ήταν η πολυπληθέστερη πληθυσμιακή ομάδα το 1914 με περί τους 700,000  Έλληνες ορθόδοξους, 190,000 μωαμεθανούς ελληνικής καταγωγής και 43,000 Έλληνες κρυπτοχριστιανούς.

Γράφει η Δήμητρα Ρετσινά Φωτεινίδου

ΠΟΝΤΙΑΚΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ! (α’ μέρος)

Τα επιτεύγματα του απανταχού ελληνισμού και των αποικιών του είναι συνάμα τόσο γνωστά όσο και άγνωστα στον κάθε έναν Ελλαδίτη. Περιχαρακωμένοι στα στενά πλαίσια των οπισθοδρομικών πολιτικών «συνόρων», που μας συμπιέζουν και μας κάνουν να ασφυκτιούμε, νιώθουμε σήμερα περισσότερο από ποτέ την ανάγκη να ταξιδέψουμε, να ανακαλύψουμε νέους τόπους και τρόπους του βίου και να διαπιστώσουμε για άλλη μια φορά ότι από τα προϊστορικά χρόνια οι Έλληνες κατ' εμπορίαν και κατά θεωρίαν, είχαν αποικίσει μακρινές και εν πολλοίς άγνωστες περιοχές. Πρώτα αποίκισαν τη Μ. Ασία, τον Πόντο και την Αζοφική, τα μέρη του Καυκάσου και της Αρμενίας και στη συνέχεια έκαναν τα υπερπόντια ταξίδια τους στη Δύση.

Πέρα από τις Συμπληγάδες Πέτρες οι Αργοναύτες πέρασαν με την Αργώ (που σημαίνει γρήγορο καράβι) και στη συνέχεια οι βράχοι αυτοί ρίζωσαν εκεί γιατί ήταν απόφαση των θεών να μείνουν ανοιχτοί αν τους διέπλεε ανθρώπινο καράβι. Ο Πόντος είναι μια ατελείωτη θάλασσα χωρίς πουθενά ένα νησί. Στα βορειοανατολικά του εκτείνεται ο Κιμμέριος Βόσπορος -το στενό του Κέρτς- που οδηγεί στη θάλασσα του Αζόφ, την αρχαία ελληνική Μαιώτιδα λίμνη και μητέρα του Πόντου. Στα νοτιοδυτικά βρίσκεται ο Θρακικός Βόσπορος που οδηγεί στην Προποντίδα ή Θάλασσα του Μαρμαρά. Αυτή η θάλασσα περνά μέσα από τα Στενά των Δαρδανελίων (Ελλήσποντος) και χύνεται στο Αιγαίο ή Αρχιπέλαγος, όπως το αποκαλούν γείτονες λαοί. Η ίδια η λέξη Βόσπορος προέρχεται από το βους (βόδι) και τον πόρο (πέρασμα). Δηλαδή πρόκειται για στενούς Πορθμούς που τους πέρασαν κάποτε τα βόδια από την Ασία στην Ευρώπη ή και αντίστροφα ...  Το Ομηρικό έπος της Οδύσσειας απηχεί σε ένα μεγάλο βαθμό τις εμπειρίες των πρώτων Ιώνων ναυτικών και εμπόρων που τόλμησαν να ακολουθήσουν τον πλου της Αργώς, καθώς οι ομορφιές της Προποντίδας μπορούν κάλλιστα να συμβολιστούν με τις Σειρήνες ...

Οι λαοί που κατοικούσαν γύρω από τον Πόντο -Θράκες, Σκύθες, Κιμμέριοι και Καυκάσιοι- δεν είχαν σχέση με τη θάλασσα, καθώς στην απέραντη υδάτινη έκταση δεν υπάρχουν νησιά και η χαμηλή περιεκτικότητα του νερού σε αλάτι δυσχεραίνει τα ταξίδια. Όταν οι Έλληνες πήγαν ως την Κολχίδα, στις όχθες του ποταμού Φάσι , διέσχισαν μια τεράστια απόσταση με τα πλοία τους, που σήμερα είναι οι περιοχές της Γεωργίας Μπατούμ (αρχαίο Βαθύ) και Σοχούμ (αρχαία Διοσκουριάδα, που την ίδρυσαν οι Διόσκουροι Κάστωρ και Πολυδεύκης, οι δίδυμοι αδελφοί της ωραίας Ελένης, που συμμετείχαν στην Αργοναυτική Εκστρατεία). Η πόλις Φάσις ιδρύθηκε από Μιλήσιους εμπόρους αποίκους, οι οποίοι εκμεταλλεύτηκαν τον χρυσό και τον άργυρο της Κολχίδας (εξ'ου και το Χρυσόμαλλο Δέρας ) και μάλιστα τύπωσαν και νόμισμα τις «Κολχίδες» που κυκλοφορούσε ως διεθνές νόμισμα ανάμεσα στους γηγενείς!  Εξοικειώθηκαν με τις τεχνικές της μεταλλουργίας των κατοίκων της Γεωργίας και έκαναν εμπόριο πρώτων υλών, ξυλείας, σίτου και λοιπών προϊόντων μέσω της Τραπεζούντας στα ανατολικά, της Σαμψούντας στα δυτικά (Αμισσός) και της Σινώπης ...