Στρατηγός Μακρυγιάννης, ορθά κοφτά τα λόγια του σαν τα βέλη του πολεμιστή...

Γράφει η Δήμητρα Ρετσινά Φωτεινίδου

Μια εκπληκτική μορφή του επαναστατημένου ελληνισμού του 1821, ένα αιώνιο σύμβολο τιμής και αγωνιστικότητας είναι ο Ρουμελιώτης στρατηγός Μακρυγιάννης. Ο Μακρυγιάννης δεν είχε πάει ποτέ του σχολείο και έτσι παρέμεινε αγράμματος, ώσπου μεγάλος πια, βάλθηκε να μάθει γράμματα για να γράψει… Και τί έγραψε! Το αριστούργημα της νεώτερης ελληνικής ιστοριογραφίας. Τα Απομνημονεύματά του είναι το διαμάντι της λογοτεχνίας μας, γιατί η ιστορία του είναι τόσο αληθινή όσο ζωντανός είναι ο λόγος που την αφηγείται. Περιεχόμενο και τεχνική άρρηκτα δεμένα σε ένα ιστορικό , επικό αφήγημα που σου κόβει την ανάσα από την αρχή μέχρι το τέλος.

Ο Μακρυγιάννης αντιπαθούσε τις φατρίες και …καλά έκανε. Ήθελε ενιαία, κεντρική διοίκηση και όχι σφετερισμό της εξουσίας από μεμονωμένα πρόσωπα που εξυπηρετούσαν δικά τους πάθη. Στο στρατιωτικό του βίο είχε κάνει όρκο, μαζί με τους συναγωνιστές του να υπηρετούν την πατρίδα, και έτσι ως γνήσιος πατριώτης ο Μακρυγιάννης δεν χαρίστηκε ούτε στους καπεταναίους ούτε στους αφεντάδες. Στο κεφάλαιο 6 των Απομνημονευμάτων του περιγράφει φοβερές σκηνές του εμφυλίου πολέμου που ταλαιπώρησε τους Έλληνες αγωνιστές στο Άργος, στο Ναύπλιο, στην Τροπολιτζά. Ο ίδιος πρωταγωνίστησε σε πολλά γεγονότα και διαπιστώνουμε από τα γραφόμενά του, αλλά και από άλλες πηγές της εποχής εκείνης, ότι ενεργούσε πάντα προς την κατεύθυνση της συνδιαλλαγής, της ομόνοιας και της συμφιλίωσης. Αυτές άλλωστε είναι οι ανώτερες αξίες ενός έθνους.  Ας δούμε κάποια αποσπάσματα από το ίδιο το κείμενο του Μακρυγιάννη:

Ἦρθα ἐδῶ. Ἦταν τὸ Βουλευτικὸν σῶμα. Στάθηκα καμπόσες ἡμέρες, παρουσιάστηκα καὶ τοὺς εἶπα: «Δὲν ματαθέλομε ὅλοι ὅσοι ἤρθαμε νὰ ξέρωμε ἀπὸ καπεταναίους, ὅ,τι διαταγὲς εἶναι ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἐκεῖνο εἴμαστε πρόθυμοι νὰ κάμωμε, νὰ πᾶμε ὀμπρός». Εἶχα καὶ συντρόφους ὅλους διαλεμένους πατριῶτες. Ζήτησε δύναμη ὁ Κολοκοτρώνης, ὅτ᾿ ἦταν μέλος ῾στὸ Ἐκτελεστικὸ σῶμα καὶ κυβερνοῦσε τὴν πατρίδα. Ἦταν αὐτός, ὁ Πετρόμπεγης, ὁ Σωτήρη Χαραλάμπης κι᾿ ὁ Μεταξᾶς. Τότε ἔμαθα τί ἦταν φατρία, καθὼς θὰ ἰδῆτε.

Ο Μακρυγιάννης αρχίζει να περιγράφει τις εμφύλιες έριδες των ετών 1823- 1824. Χρησιμοποιεί το επίθετο πατριώτες συχνά ειρωνικά!

Σὲ ὀλίγες ἡμέρες μαθαίνω ὅτι εἰς τὴν Πελοπόννησο ἄνοιξε φατρία ὁ Κολιόπουλος κι᾿ ἄλλοι μὲ τῆς Κυβερνήσεως τὸ μέρος καὶ οἱ Ντεληγιανναῖγοι, Ζαΐμης, Λονταῖγοι μὲ τ᾿ ἄλλο. Ρωτᾶμε ἐμεῖς τί πράμα εἶναι αὐτὴ ἡ φατρία (δὲν τὴν ξέραμε εἰς τὴν πατρίδα μας αὐτείνη τὴν λέξη, ξέραμε ὅμως ἄλλες προκοπές, καπεταναίικες). Μᾶς λένε: «Μεράστηκαν οἱ καλοὶ πατριῶτες νὰ προκόψουν τὴν πατρίδα», – κι᾿ ὅλος ὁ τόπος γιομάτος Τούρκους. Μὲ διατάζουν τότε κ᾿ ἐμένα νὰ πάρω τοὺς ἀνθρώπους μου καὶ νὰ πάγω μὲ τὸ μέρος τῆς Κυβέρνησης, νὰ ῾περασπίζωμαι τὸ Ἐκτελεστικὸν (ἀπὸ τ᾿ ἄλλο μέρος ἦταν τὸ Βουλευτικόν). Μὲ τὸ Βουλευτικὸν ἦταν τὸ δίκιον καὶ ἡ πατρίδα. Οἱ ἄλλοι ἤθελαν νὰ ρουφοῦνε τὰ ἐθνικὰ καὶ μάλλωναν. Δὲν ἤξερε κανεὶς τί νὰ κάμη. Ἤμουν ἄμαθος ἀπὸ τέτοια. Μὲ διατάζουν νὰ πάγω κ᾿ ἐγὼ νὰ δοκιμάσω αὐτὸ τὸ καλό, νὰ φάγω φατρία μαζὶ μὲ τοὺς ἀνθρώπους μου. Τοὺς εἶπα: «Δὲν ὁρκίστηκα, ὅταν ὁρκίστηκα νὰ σηκώσουμε ντουφέκι νὰ πάγω κ᾿ ἐγὼ νὰ πολεμήσω, μὲ Ρωμαίγους εἴπαμε; Μὲ Τούρκους. Καὶ δὲν πᾶμε». Δὲν θέλησα νὰ πάγω. Μὲ βάσταξαν ἐκεῖ, εἰς Ἀνάπλι, καὶ στείλαν ἄλλους.

Στηλιτεύει τη στάση των καπεταναίων της Πελοποννήσου, οι οποίοι είχαν σηκώσει μπαϊράκι. Είναι χαρακτηριστικό ότι αποτρέπει τον γιο του Κολοκοτρώνη, τον Γενναίο , από μια επίθεση ενάντια στον Νοταρά, στα Τρίκαλα Κορινθίας, όταν ο Γενναίος του εκμυστηρεύθηκε ότι ήθελε να κλέψει την αδελφή του Νοταρά να την κάνει γυναίκα του.

Ἐγὼ ἀκούγοντας αὐτό, θέλησα ῾λικρινώς νὰ τὸν συβουλέψω, τοῦ εἶπα: «Γυναίκα θὰ τὴν πάρεις ἢ μορόζα; – Μοῦ λέγει, γυναίκα. – Σὰ θὰ τὴν πάρης γυναίκα, πάρε καὶ μίαν καντιποτένια, φτάνει νὰ εἶναι ὄμορφη νὰ σὲ εὐκαριστάγη, ὅτι σὰν πάρωμε ἐμεῖς τὸ βίον κ᾿ ἐσὺ ἐκείνη ξερή, τί τὴν θέλεις καὶ τί ζωὴ θὰ ζήσῃς μ᾿ αὐτείνη καὶ μὲ τοὺς συγγενεῖς της καὶ μὲ τοὺς χωργιανούς της; Κάλλιον ν᾿ ἀποχτᾶς φίλους καὶ νὰ μετρᾶς, κι᾿ ὄχι τοιούτους. Πρόσεξε νὰ μὴν φύγωμε ἀπὸ τοὺς Τούρκους καὶ γενοῦμε ἄλλοι τοιοῦτοι χερότεροι».

Ο Μακρυγιάννης δεν χαρίζεται σε κανέναν, ούτε οπλαρχηγό ούτε «ευγενή», αφέντη.  Η παρακάτω σκηνή είναι εξαιρετικά αποκαλυπτική για το ήθος των …αρχόντων(!) αλλά και για την αξιοπρέπεια του Μακρυγιάννη:

Ὅταν φτάσαμε εἰς τὸν Ἁγιώργη, ἦταν ἐκεῖ ὁ Νοταρᾶς κι᾿ ὁ Λόντος κι᾿ ὁ θεῖος τοῦ ὁ Ἀντρέας. Εἶχαν τῆς Κόρθος τᾶς προσόδους κ᾿ ἔπρεπε νὰ πλερώσουνε τὰ στρατέματα. Σὰν ἔφυγα ἀπὸ τοὺς Κολοκοτρωναίους, ἡ νέα Διοίκηση διάταξε τὸν Νοταρὰ τὸν Γιάννη νὰ μᾶς πλερώση. Πάγω μίαν ἡμέρα εἰς τὸ κονάκι του, τὸν βρίσκω καὶ τυραγνοῦσε ἕναν πολίτη, τέτοιον τυραγνισμὸν δὲν τὸν ξέραν νὰ τοῦ κάμουν μήτε οἱ Κατζαντωναῖοι ὁποῦ ῾ταν λησταί. Δεμένος ὁ πολίτης, κεφάλι κι᾿ ὁ κῶλος ἕνα, καὶ τοῦ γύρευαν χρήματα. Τότε σιχάθηκα ὅλως διόλου τὸ Ρωμαίικο, ὅτι μάθαμε ὅλοι τὴν ληστείαν γενικῶς. Τοῦ μίλησα αὐτεινοῦ τοῦ εὐγενῆ ὅτι δὲν εἶναι καλὰ τὰ τοιούτα: «Ὅτι ὅταν βλέπουν ἐσᾶς ὁποῦ κάνετε τοιούτα οἱ ἄλλοι, οἱ μικροί, θὰ φᾶνε ζωντανοὺς ἀνθρώπους». Σᾶς λέγω ὡς τίμιος ἄνθρωπος, εἶχα ὡς τότε μεγάλο σέβας καὶ ῾σ αὐτοὺς καὶ τοὺς σιχάθηκα νὰ μὴν τοὺς βλέπω, κι᾿ ἀναθεμάτισα τὴν λευτερίαν, ὁποῦ θὰ κάμωμε μ᾿ αὐτοὺς ὅλους…

Ο Πολιτισμός είναι αποτέλεσμα μιας Απάντησης σε μια Πρόκληση... Challenge and Response

Γράφει η Δήμητρα Ρετσινά Φωτεινίδου

Η Ιστορία ενός έθνους δεν μπορεί να κατανοηθεί χωρίς μια γενικότερη εξάρτηση από μια μεγαλύτερη ενότητα. Για να εξηγηθεί η ιστορική πορεία των εθνών κρατών πρέπει να προχωρήσουμε στην αναζήτηση του ευρύτερου όλου στο οποίο ανήκουν τα διάφορα αυτά μέρη και μόνο στην αλληλοσυσχέτισή τους μπορούν να κατανοηθούν. Αυτό το ευρύτερο όλο είναι ο Πολιτισμός. Με την παραπάνω άποψη του ιστορικού και φιλοσόφου Arnold Toynbee, στο έργο του A study of history συμφωνώ απολύτως. Ο Πολιτισμός είναι η ανεξάρτητη ενότητα με ίδια ιστορική οντότητα και με σαφείς σχέσεις στο χώρο και στον χρόνο. Η συγκριτική μελέτη των πολιτισμών είναι το κλειδί για την ερμηνεία των κρατικών συμπεριφορών. 

Βασική ιδέα του Toynbee είναι η Αρχή των ρυθμικών μεταβολών ή ο Ρυθμός της ιστορίας των πολιτισμών. Ο ρυθμός ή νόμος είναι ο βασικός όρος της ιστορικής πορείας των πολιτισμών και πρόκειται για τον ρυθμό της Πρόκλησης και της Απάντησης (Αντίδρασης) -Challenge and Response. Αυτός ο ρυθμός διέπει όλη τη ζωή των πολιτισμών και από αυτόν εξαρτάται η πορεία του. Η ουσία του είναι ότι όλο το ιστορικό γίγνεσθαι διέπεται από την Απάντηση/Αντίδραση ή όχι σε μια Πρόκληση ή Πίεση γεωγραφικών ή κοινωνιολογικών παραγόντων που ασκείται στην ανθρώπινη θέληση. 

Πρόκειται δηλαδή για τη θέληση και τη δυνατότητα ενός ανθρώπου, μιας συγκεκριμένης ιστορικής ομάδος, ενός έθνους ή ενός πολιτισμού να απαντήσει σε μια ορισμένη πίεση που μπορεί να προέλθει από τη φύση ή από άλλη ανθρώπινη ομάδα. Από τη θέληση και τη δυνατότητα της Απάντησης ή των Απαντήσεων στην Πρόκληση εξαρτάται όχι μόνο το παρόν, αλλά και το μέλλον της ομάδας. Η Πίεση/Πρόκληση έχει ως συνέπεια να υποχρεώνει αυτόν που τη δέχεται να μεταβαίνει από την κατάσταση της αδράνειας σε κατάσταση δράσεως. (Χρησιμοποιώντας όρους των πολιτισμών της Άπω Ανατολής, από το Γιν (στατική κατάσταση) να πάει στο Γιανγκ (δυναμική δράση). 

Μιά άλλη εξαιρετική παρατήρηση του Toynbee που παραθέτει ο ιστορικός τέχνης Χρύσανθος Χρήστου στο έργο του Πολιτισμός και Ιστορία, είναι ότι ούτε η φυλή ούτε το γεωγραφικό περιβάλλον αποτελούν την αιτία της γεννήσεως των πολιτισμών. Η άγνωστη ποσότητα που θα τον εξηγούσε δεν μπορεί να είναι μια απλή ποσότητα αλλά ένα προϊόν που προέρχεται από τα δύο μαζί, κάποια αλληλεπίδραση μεταξύ φυλής και περιβάλλοντος. Το νέο αυτό στοιχείο είναι πνευματικό και ίσως βρεθεί στη μυθολογία, αφού στους μεγάλους μύθους της ανθρωπότητας έχουμε αποθησαυρισμένη εμπειρία της πορείας του ανθρώπου. 

Ας δούμε ένα παράδειγμα Απάντησης σε Πρόκληση... Οι ιδρυτές του Μινωικού πολιτισμού στην Κρήτη είναι αυτοί που αντιμετωπίζουν την πίεση της θάλασσας και γίνονται θαλασσοκράτορες και δημιουργούν τον δικό τους σημαντικό πολιτισμό. ...Ο αρχαίος κλασικός ελληνικός πολιτισμός δεχεται τη μεγαλύτερη παρόρμηση όχι από την εύφορη Βοιωτία, αλλά από την άγονη Αττική... 

Φυσικά η πιο σημαντική πρόκληση είναι αυτή των πολεμικών συμφορών, των καταπιέσεων και της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο... Από την Απάντηση σε αυτά τα δύσκολα θα κριθεί το παρόν και το μέλλον των κοινωνιών.

Από πότε γιορτάζουμε τα Χριστούγεννα; Χριστούγεννα στο Βυζάντιο

Γράφει η Δήμητρα Ρετσινά - Φωτεινίδου

Η εορτή της του Χριστού γεννήσεως, η οποία ονομάζεται και κατά τον Ιωάννη Χρυσόστομο, "πασών εορτών σεμνοτάτη και μητρόπολις πασών", ως αυτοτελής εορτή δεν εορταζόταν κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες. Τότε κατά την 6η Ιανουαρίου, από το τέλος του 3ου αιώνα μ.Χ. εορταζόταν μόνον τα Επιφάνεια και μαζί εορταζόταν η γέννηση του Χριστού.

Ως ιδιαίτερη ημέρα γιορτής ορίστηκε αυτή των Χριστουγέννων κατά τα μέσα του 4ου αι. στη Δύση, όταν και αποφασίστηκε να ορισθεί η 25η Δεκεμβρίου ως ημέρα γεννήσεως του Κυρίου, μετά από πολλές συζητήσεις, αφού άλλοι έθεταν την ημέρα αυτή σε άλλον μήνα π.χ. Νοέμβριο, Ιανουάριο, Μάρτιο, Απρίλιο, Μάιο, γιατί πουθενά στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη δεν αναγράφεται ποιό μήνα ή ποια μέρα γεννήθηκε ο Κύριος. Ορίσθηκε τότε η γιορτή των Χριστουγέννων από την εκκλησία που επιθυμούσε να αντικαταστήσει με Χριστιανική, την παλαιότερη εθνική γιορτή του αήττητου ήλιου, που γιορταζόταν την ημέρα εκείνη. (Γι' αυτό ο Χριστός ταυτίζεται με τον Ήλιο, το Φως της Δικαιοσύνης).

Στην Ανατολή η γιορτή των Χριστουγέννων εισήχθη κατά το τελευταίο τέταρτο του 4ου μ.Χ. αιώνος, όπως βεβαιώνει ο Ιωάννης Χρυσόστομος σε ομιλία του που έγινε στην Αντιόχεια κατά το 386 όταν έλεγε: "Ούπω δέκατον έτος εστίν εξ ου δήλη και γνώριμος ημίν η ημέρα αύτη γεγένηται". Τότε, μεταξύ των ακροατών του ιεράρχη, υπήρχαν οι υπέρ του νεωτερισμού απολογούμενοι, όπως και οι ενάντιοι και εγκαλούντες. Όταν μάλιστα το 378 γιορτάστηκε η ημέρα αυτή στην Κωνσταντινούπολη, μαρτυρείται ότι ο εορτασμός έγινε "γογγύζοντος του λαού"(!) Αξιοσημείωτο είναι πως, εκεί όπου γεννήθηκε ο Χριστός, μόλις κατά το 433 ιδιαιτέρως γιορτάστηκε η γέννηση αυτού. Πάντως η γιορτή επικράτησε χάρη στις ενέργειες πεφωτισμένων ιεραρχών και κυρίως του Ιωάννη Χρυσοστόμου, έπειτα του Γρηγορίου του Θεολόγου, του οποίου ο πρώτος λόγος στην Κωνσταντινούπολη κατά την 25η Δεκεμβρίου του 380 άρχισε με το εξής: "Χριστός γεννάται δοξάσατε, Χριστός εξ ουρανών απαντήσατε, Χριστός επί γης υψώθητε".

Σύμφωνα με τον βυζαντινολόγο συγγραφέα Φαίδωνα Κουκουλέ, οι Βυζαντινοί, κατά την ημέρα των Χριστουγέννων φαίνεται ότι εντός του ναού σχημάτιζαν σπήλαιο και σ' αυτό τοποθετούσαν στρωμνή, στην οποία έβαζαν παιδί που παρίστανε τον Ιησού. Περί τούτου κατά τον 12ο αιώνα μαρτυρεί ο Θεόδωρος Βαλσαμών, ο οποίος, ερμηνεύοντας τον 83ο κανόνα της εν Τρούλλω συνόδου, παρατηρεί: "Νομίζω ότι κακώς ποιούσιν οι την απόρρητον και σωτήριον εν σπηλαίω γέννησιν του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών, Ιησού Χριστού δια παιδός και στρωμνής υποτυπούντες και τα υπέρ λόγον και έννοιαν ανθρωπίνοις επιτηδεύμασι διαγράφοντες". 

(εικόνα 1: Η προσκύνηση των ποιμένων, 1612-1614, έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου El Greco)

Αυτή η συνήθεια ήταν πολύ παλαιότερη, όπως φαίνεται από τον λόγο του Ιωάννη Χρυσοστόμου την 20η Δεκεμβρίου του 386. Αποτεινόμενος προς το εκκλησίασμα ο ιεράρχης τους υπενθύμιζε την πλησιάζουσα γιορτή των Χριστουγέννων και, μεταξύ άλλων, τους έλεγε: "Αντιβολώ μετά πάσης σπουδής και προθυμίας παραγενέσθαι την οικίαν έκαστον κενώσαντα την εαυτού, ίνα ίδωμεν τον δεσπότην ημών επί φάτνης κείμενον". 

(εικόνα 2: H Αγία Οικογένεια με την Αγία Άννα, 1595-1600, έργο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου El Greco)

Κατά τους Βυζαντινούς χρόνους υπήρχε συνήθεια να δίνουν στις λεχώνες για να δυναμώσουν το λεγόμενο λοχόζεμα, ζωμό δηλαδή, στον οποίο είχε αναδευτεί ψημένη σεμίδαλις (σιμιγδάλι) και βούτυρο και μέλι. Το λοχόζεμα αυτό, όπως μας αναφέρει ο Φαίδων Κουκουλές στο έργο του Βυζαντινών Βίος και Πολιτισμός, τ. 7, συνήθιζαν να στέλνουν οι πρόγονοί μας σε φιλικές οικίες την επομένη των Χριστουγέννων, προς τιμή των λοχείων της Παναγίας, όπως έλεγαν, έθιμο το οποίο δεν ενέκρινε η εκκλησία, η οποία με τον 79ο κανόνα της εν Τρούλλω συνόδου το απαγόρευσε επί ποινή αφορισμού(!) των λαϊκών και καθαιρέσεως των κληρικών, αφού η Παναγία "ουκ έγνω λοχείαν". Η απαγόρευση όμως αυτή δεν υπερίσχυσε και το έθιμο συνεχίστηκε. Στον 10ο αιώνα ο Συμεών ο Μεταφραστής σημειώνει: "αφορίζεται ο μετά την εορτήν της Θεοτόκου σεμίδαλιν ή άλλο τι σκευάζων δια τα λεγόμενα λοχεία".

Κατά τις μεγάλες γιορτές επικρατούσε η συνήθεια να καλλωπίζονται οι οικίες και να στολίζονται τα υπέρθυρα αυτών, επιπλέον να καθαρίζονται οι δρόμοι. Αυτό γινόταν και κατά την ημέρα του εορτασμού των γενεθλίων, οπότε, κατά διαταγή του επάρχου της πόλεως, όχι μόνο καθαρισμός των οδών γινόταν αλλά και στολισμός διαφόρων κατά διαστήματα στηνομένων στύλων με δεντρολίβανα, κλάδους μύρτου και άνθη εποχής. 

Κατά τις εορτές του Δωδεκαήμερου οι Βυζαντινοί παίδες πήγαιναν στις οικίες, όπως και σήμερα παιδιά, για να πουν τα κάλαντα. Τα κάλανδα τα έλεγαν από "βαθείας πρωίας μέχρι δείλης οψίας, μετά αυλών και συρίγγων". Για τους καλανδιστές κατά τα Χριστούγεννα τον 12ο αιώνα μαρτυρεί ο Ι. Τζέτζης, ο οποίος γράφει: "και όσοι κατ' αρχίμηνον την Ιανουαρίου και τη Χριστού γεννήσει δε και Φώτων τη ημέρα, οπόσοι περιτρέχουσι τας θύρας προσαιτούντες μετά ωδών και επωδών και λόγους εγκωμίων". Έτσι λοιπόν, οι Βυζαντινοί απηύθυναν εγκώμια στους ενοίκους των σπιτιών ανάλογα με τα σημερινά: "πολλά 'παμε τ αφέντη μας, ας πούμε της κυράς μας", με επωδές και ζητώντας αμοιβή. Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν έλεγαν τα κάλαντα μόνο τα παιδιά, αλλά και ενήλικοι, και μάλιστα άνθρωποι της ορχήστρας, οι οποίοι περιφέρονταν καλανδίζοντες μέχρι βαθείας νυκτός και δεν απέρχονταν αν δεν αμείβονταν. Επίσης την ημέρα αυτή, καθώς και τις επόμενες του Δωδεκαημέρου, γίνονταν οι μεταμφιέσεις...

Η απάντηση στη Νέα Τάξη Πραγμάτων: Έθνος και Κοσμποπολιτισμός

Νέα Τάξη Πραγμάτων και Κοσμοπολιτισμός

Γράφει η Δήμητρα Ν. Ρετσινά Φωτεινίδου

Η Νέα Τάξη Πραγμάτων, όπως συνηθίζουμε να ονομάζουμε την επέλαση του διεθνούς οικονομικού κεφαλαίου που συνδυάζεται με την ταχύτατη επιβολή αξιών και θεσμών από ισχυρές κυβερνήσεις σε ανίκανα και αδύναμα κράτη, είναι ένας σύγχρονος ιμπεριαλισμός. Η παγκοσμιοποίηση αυτή καθ’ εαυτή δεν είναι υπεύθυνη για τον επιθετικό ιμπεριαλισμό που εφαρμόζουν συγκεκριμένοι κύκλοι συμφερόντων. Αυτοί οι κύκλοι ή κυκλώματα μπορεί να είναι κρατικές κυβερνήσεις , παγκόσμια ή ευρωπαϊκά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, όπως η Παγκόσμια Τράπεζα, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, διεθνείς οργανισμοί, όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, καθώς και πολυεθνικές εταιρείες. Η παγκόσμια ροή κεφαλαίων, η οικονομική αλληλεξάρτηση των αγορών μέσω του αυξανόμενου όγκου και της ποικιλίας των διεθνών συναλλαγών σε αγαθά και υπηρεσίες και η διάχυση της τεχνολογίας σε όλον τον κόσμο, κυρίως με τη μορφή του ίντερνετ και της πληροφορικής είναι οι βασικές πτυχές της παγκοσμιοποίησης. 

Όμως, η χωρίς μέτρο και έλεγχο ενίσχυση ορισμένων οργανισμών και πολυεθνικών εταιρειών οδηγούν σε μια βιομηχανική και χρηματοπιστωτική δικτατορία, η οποία επιβάλλει τους δικούς της κανόνες ανά την υφήλιο. Η Οικονομική Σχολή του Σικάγου και ο γκουρού της Milton Friedman, ο οποίος μάλιστα τιμήθηκε και με Νόμπελ οικονομίας το 1976, εδραίωσαν τον «καπιταλισμό της ελευθερίας» ή όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η Naomi Klein στο βιβλίο της «Το Δόγμα του Σοκ», τον «καπιταλισμό της καταστροφής». Προφανώς οι ακαδημαϊκοί που επαίνεσαν την προσπάθεια της Σχολής του Σικάγου να υπερβεί τον «συντηρητισμό» του σπουδαίου οικονομολόγου Keynes , δεν αντιλήφθηκαν τη λαίλαπα των αντικοινωνικών μέτρων και την εξαθλίωση ολόκληρων λαών και εθνικών κοινοτήτων από τη στρατηγική της Νέας Οικονομικής Τάξης, δηλαδή τις αθρόες ιδιωτικοποιήσεις, ακόμη και υπηρεσιών κοινής ωφελείας, την αφαίμαξη της δημόσιας και ιδιωτικής περιουσίας των πολιτών μέσω επαχθών φόρων, την κατάργηση της κοινωνικής πρόνοιας υπέρ των αδυνάτων και την αντικατάσταση της δημόσιας παιδείας και υγείας με ιδιωτικού τύπου «καταστήματα» που φυσικά μεροληπτούν και δεν εξυπηρετούν το δημόσιο καλό, το κοινό συμφέρον. Το χειρότερο από όλα είναι ότι τώρα πια όταν ένα κράτος, όπως η Ελλάδα , αφήνεται στα νύχια των άπληστων «κοράκων» , και από ελεύθερο και κυρίαρχο κράτος μετατρέπεται σε «αποικία χρέους», τότε όλες οι κρατικές υπηρεσίες και ο πληθυσμός της με την ιδιοκτησία του, κινητή και ακίνητη, μπαίνουν στο στόχαστρο των επικυρίαρχων και ανά πάσα στιγμή δημεύονται στο βωμό της εξυπηρέτησης ενός τεχνητού, εν πολλοίς, χρέους. Ας θυμηθούμε μόνο ότι οι πολιτικές επέκτασης στην Αμερική εκτόπισαν τους γηγενείς της κατοίκους, οι αξιώσεις τους αγνοήθηκαν και τα εδάφη τους αντιμετωπίστηκαν ως terra nullius, γη που δεν ανήκει σε κανέναν(!)

Η Νέα Τάξη, το νέο Παγκόσμιο Καθεστώς, έχει να κάνει ακριβώς με αυτόν τον επιθετικό ιμπεριαλισμό που προέρχεται από συγκεκριμένα κέντρα συμφερόντων. Η κουλτούρα τους δεν είναι ούτε εκπολιτιστική ούτε σταθεροποιητική. Είναι ένα κράμα εκσυγχρονιστικών ή αναθεωρητικών τάσεων που και στην πολιτική σκηνή της χώρας μας εκφράζονται άλλοτε από δεξιές, άλλοτε από αριστερές πολιτικές παρατάξεις. Ο ιμπεριαλισμός γίνεται η κυρίαρχη πολιτική μορφή όταν ο καπιταλισμός μπαίνει στο μονοπωλιακό του στάδιο. Αυτό λίγο – πολύ διατεινόταν ο Francis Fucuyama στο έργο του «Το Τέλος της Ιστορίας», όταν μιλούσε για το τέλος των ιδεολογιών και την επικράτηση της μιάς: αυτής του οικονομικού νεοφιλελευθερισμού. Έτσι λοιπόν οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές της «συναίνεσης» της Ουάσιγκτον και του Βερολίνου, που έχουν υιοθετήσει η Παγκόσμια Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, έχουν αποδυναμώσει τελείως τους ηθικούς και πολιτικούς παράγοντες που μετριάζουν τη δριμύτητα του καπιταλισμού.

Ανάμεσα στη αυτοκρατορία της Γερμανίας, η οποία επιδιώκει και εν πολλοίς το έχει πετύχει, να είναι το ηγεμονικό κέντρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και στον Ιμπεριαλισμό που κηδεμονεύει τα «αποτυχημένα» κράτη και προφασίζεται την «εθνική τους οικοδόμηση» υπάρχει ο Κοσμοπολιτισμός, δηλαδή η παγκοσμιοποίηση με ανθρώπινο πρόσωπο. Το κίνημα ή η πολιτική φιλοσοφία του Κοσμοπολιτισμού ταιριάζει στο ελληνικό έθνος λόγω της μακραίωνης πολιτικής και πολιτιστικής του παρουσίας και κυριαρχίας. Ήδη στην αρχαιότητα οι Στωικοί, οι Κυνικοί, οι εκπρόσωποι της Δεύτερης Σοφιστικής (1ος, 2ος,3ος αι. μ.Χ) μιλούσαν και υποστήριζαν μια παγκόσμια κοινωνία, την Κοσμόπολιν, η οποία ταιριάζει σε ανώτερους ανθρώπους που διέπονται από την ίδια λογική που διέπει τον θείο Λόγο που κυβερνά το σύμπαν. Πρόκειται για μια Πολιτεία που την εποχή της ελληνιστικής και ρωμαϊκής αρχαιότητας μιλούσε την ελληνική γλώσσα (τη lingua franca της εποχής) και διατηρούσε κυρίαρχη την ελληνική παιδεία και τον ελληνικό πολιτισμό.

Κατά τη γνώμη μου, η μόνη ενδεδειγμένη διέξοδος της ελληνικής κοινωνίας από το βάλτο είναι η διατήρηση της ελληνικής ιδιαιτερότητας και η επέκτασή της σε όλον τον κόσμο με τη μορφή ενός επικαιροποιημένου Κοσμοπολιτισμού.

Δίων Χρυσόστομος: Ο εξέχων Έλληνας διανοούμενος του 1ου μ.Χ. αιώνα.

Δίων Χρυσόστομος, μια σπουδαία προσωπικότητα της ελληνικής διανόησης του 1ου αιώνα μ.Χ. 

Γράφει η Δήμητρα Ρετσινά Φωτεινίδου

Ο Δίων Κοκκηιανός Προυσαεύς, γνωστός και με το προσωνύμιο Χρυσόστομος, ήταν ρήτορας και φιλόσοφος, ένας από τους προδρόμους της Δεύτερης Σοφιστικής. Υπήρξε σύγχρονος του Πλουτάρχου, του Τάκιτου , του Πλίνιου του νεώτερου και του στωικού φιλοσόφου Επίκτητου. Γεννήθηκε στην Προύσα της Βιθυνίας μεταξύ των ετών 40 - 45μ.Χ.  και πέθανε στη Ρώμη μεταξύ του 115 -120μ.Χ. Η οικογένειά του ήταν επιφανής στον τόπο καταγωγής της. Ο πατέρας του, ο Πασικράτης, ήταν μέλος της τοπικής αριστοκρατίας (τάξη ιπποτρόφων), επίτιμος πολίτης της γειτονικής Απάμειας και Ρωμαίος πολίτης. Η μητέρα του ήταν επίσης Ρωμαία πολίτης, είχε δηλαδή την ρωμαϊκή πολιτεία (υπηκοότητα), λόγω της σχέσης του πατέρα της με τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Κλαύδιο. Η οικογένειά του είχε διακριθεί για τις πολυάριθμες ευεργεσίες της προς το λαό της Προύσας, σύμφωνα με το πρότυπο αριστοκρατικής διαβίωσης στις επαρχιακές πόλεις της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ως εξέχοντες λειτουργοί, οι πρόγονοι του Δίωνος είχαν χρηματοδοτήσει τη διοργάνωση αθλητικών αγώνων, την τέλεση τιμητικών ταφών, την ανέγερση ανδριάντων. Τα ίδια και περισσότερα, όπως την κατασκευή δημοσίων κτηρίων, εργαστηρίων, στοών και υδραγωγείων, φρόντισε αργότερα και ο ίδιος ο Δίων να γίνουν στη γενέτειρά του με την επιρροή που είχε στον αυτοκράτορα Τραϊανό.  

Ο Δίων έκανε πολλές περιοδείες στο ρωμαϊκό κράτος και συνδέθηκε φιλικά με τον Απολλώνιο Τυανέα και τον Ευφράτη τον Τύριο. Στη Ρώμη σπούδασε στη σχολή του στωικού φιλοσόφου Μουσώνιου Ρούφου, ο οποίος αν και ετρουσκικής καταγωγής, έγραψε στην ελληνική γλώσσα το έργο του. Η αττική ελληνική υπήρξε για όλη την ύστερη αρχαιότητα και για την περίοδο που ονομάζουμε Δεύτερη Σοφιστική, δηλαδή τους πρώτους τρεις μεταχριστιανικούς αιώνες που ταυτίζονται με την αυτοκρατορική ρωμαϊκή διοίκηση (imperium romanum) και την Pax Romana, η κοινή γλώσσα της αυτοκρατορίας, η lingua franca της μορφωμένης ελίτ από τη Ρώμη ως τις ασιατικές επαρχίες του κράτους.

Ο Δίων γνωρίστηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου με τον αυτοκράτορα Βεσπασιανό με τον οποίο είχε καλές σχέσεις. Όμως επί Βεσπασιανού έγιναν οι διώξεις των φιλοσόφων από τη Ρώμη. Αργότερα εκδιώχθηκε από τη Ρώμη και από την ιδιαίτερη πατρίδα του τη Βιθυνία ο ίδιος ο Δίων στις μέρες της απολυταρχικής κυβέρνησης του Δομιτιανού. Η εξορία του διήρκεσε περίπου 15 χρόνια (83-97μ.Χ.) και τα γεγονότα του εξόριστου βίου του τα περιγράφει ο ίδιος στους εξής Λόγους του: Βορυσθενικός (Λ.36), όπου αναφέρεται στην περιπλάνησή του στην Ολβία και στη χώρα των Σκυθών και των Γετών και στον Περί Φυγής ή Εν Αθήναις (Λ.13), όπου καταγράφει την νέα του πολιτιστική ταυτότητα, αυτή του ελεύθερου φιλοσόφου, που είναι απαλλαγμένος από τις υλικές ανάγκες και βιώνει μια πρωτόγνωρη σχέση με τον Εαυτό και τους άλλους. Τα κείμενα εξορίας των Ρωμαίων πολιτών, τόσο του Δίωνος όσο και του δασκάλου του Μουσώνιου Ρούφου, αλλά και του μαθητή του Δίωνος, Φαβωρίνου, που ήταν επίσης φιλόσοφος, καταγόταν από την Αρελάτη, (σημ. Arles της Γαλλίας) και έγραψε στην ελληνική αττική γλώσσα, αποτελούν συνέχεια μιας παλαιότερης παράδοσης, όπως αυτής των κυνικών φιλοσόφων Διογένη, Κράτη, Στίλπωνα, προσωπικής ενδοσκόπησης και αυτοπροσδιορισμού σε μια πλέον παγκοσμιοποιημένη κοινωνία υπό το σκήπτρο της ρωμαϊκής διοίκησης. Ας θυμηθούμε τον Ευριπίδη και το απόσπασμα από χαμένη τραγωδία του (Απ. 1047 Ν2): «Όπως οι ουρανοί είναι ανοιχτοί στο πέταγμα του αετού, έτσι όλη η γη είναι πατρίς του ευγενούς προσώπου».

 Οι διανοούμενοι φεύγουν είτε εξαναγκάζονται να φύγουν από την πόλιν και γίνονται πολίτες του Κόσμου. Απηχούν στο έργο τους και στην προσωπική τους ζωή τις αντιλήψεις των στωικών κυρίως φιλοσόφων, αλλά και των κυνικών. Φυσικά ο διανοούμενος είναι μια εξόριστη persona ακόμη και μέσα στον ίδιο του τον τόπο. Η παρρησία διώκεται αλλά συγχρόνως γίνεται η παραμυθία των διανοητών, οι οποίοι προτιμούν να ζουν εξόριστοι προκειμένου να είναι ελεύθεροι. Ο ελληνικός πολιτιστικός αυτοπροσδιορισμός γίνεται η αιχμή του δόρατος στη σύγκρουση με τη ρωμαϊκή εξουσία. Η εξορία γίνεται η επανατοποθέτηση από το τοπικό στο γενικό, από το ειδικό στο παγκόσμιο. Είναι το μέσο για την κατασκευή τη φιλοσοφικής αυθεντίας. Η ταύτιση του φιλοσόφου όχι με την πόλιν αλλά με τον κόσμο δίνει στην παρρησία ένα νέο νόημα. Πρόκειται για την πεποίθηση ότι η ανθρωπογεωγραφία είναι ο χώρος του προοδευτικού ατόμου, την πίστη που οδήγησε στο κίνημα του Κοσμοπολιτισμού, δηλαδή την Ιδεολογία που θέλει την ελευθερία και συνεργασία ανάμεσα σε σώφρονες, εκλεκτούς, επιεικείς ανθρώπους, ανεξάρτητα από τον τόπο καταγωγής τους ή την εθνικότητά τους, όπως λέμε σήμερα. Ο συνεκτικός δεσμός που ενώνει τους «πιστούς» στην Κοσμόπολιν είναι για τον αιώνα που εξετάζουμε (1^ος αιώνα μ.Χ.) το «ελληνίζειν», δηλαδή η χρήση της ελληνικής κοινής γλώσσας, η οποία χάρη στις κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου εξαπλώθηκε σε όλη την Ασία. Το «ελληνίζειν» δεν περιορίζεται μόνο στη γλώσσα αλλά συνυφαίνεται με τις αξιακές αρχές του πολιτισμού, της πνευματικότητας και της ανδροπρέπειας.

Στην περίοδο της εξορίας του ο Δίων πήγε στο μαντείο των Δελφών για να πάρει χρησμό σχετικά με τα μέρη της περιπλάνησής του. Ο Δίων υιοθέτησε την ατημέλητη persona κατά τα πρότυπα του κυνικού Διογένη και έχοντας συντροφιά μόνο τον «Φαίδωνα» του Πλάτωνος και τον «Περί Παραπρεσβείας» του Δημοσθένη. Μετά τη δολοφονία του τυράννου Δομιτιανού το 96μ.Χ. ο Δίων ευρισκόμενος στην Ολβία (καλοκαίρι του 97μ.Χ.), έλαβε τα ευχάριστα νέα του επαναπατρισμού του. Όπως παραθέτει ο βιογράφος του Φιλόστρατος στο έργο του Βίοι Σοφιστών, ο Δίων βρισκόταν σε ένα στρατόπεδο λεγεωνάριων που στρατοπέδευε στη Μοισία, στις όχθες του Δούναβη, την εποχή που έγινε η στάσις των Πραιτωριανών στη Ρώμη (97μ.Χ.) Εκεί αφού «εγυμνώθη ρακέων ως πολύμητις Οδυσσεύς» συμβούλευσε τους στρατιώτες να δεχθούν ως νέο αυτοκράτορα τον Νέρβα.  Στη συνέχεια ο Δίων επισκέφθηκε την Ολυμπία της Ηλείας και έγραψε τον Λόγο 12, που ονομάζεται Ολυμπικός ή Περί της πρώτης του Θεού εννοίας. Στην Ολυμπία ήρθε σε επαφή με σημαντικά πρόσωπα της ελληνικής πολιτικής και διανόησης. 

Εφόσον το περιβάλλον έγινε ευνοϊκότερο λόγω της πολιτικής αλλαγής, ο Δίων πήγε στην ιδιαίτερη πατρίδα του, την Προύσα. Όταν ανέβηκε στον θρόνο ο αυτοκράτορας Τραϊανός (98 – 117μ.Χ.), ο Δίων κατόρθωσε, λόγω των καλών σχέσεων που είχε με τη νέα διοίκηση, να εκσυγχρονίσει και να καλλωπίσει την πόλη του. Με δωρεές του Τραϊανού αλλά και δικές του δαπάνες κατασκευάστηκαν στην Προύσα νέα οικοδομήματα, υδραγωγεία, ανδριάντες κ.ά. Αυτή όμως η ευεργετική δράση προκάλεσε τον φθόνο των συμπατριωτών του, οι οποίοι δεν δίστασαν να τον εγκαλέσουν για κατάχρηση δημόσιας περιουσίας και μάλιστα να υποκινήσουν κα εξέγερση του λαού με την ψευδή κατηγορία της πώλησης στη «μαύρη αγορά» κρυμμένου σιταριού την εποχή της σιτοδείας. Ο ίδιος ο Δίων περιγράφει τα γεγονότα στον Λόγο 46, που έχει τον τίτλο Προ του φιλοσοφείν εν τη πατρίδι. Εκεί αναφέρει: «τί ουν εστίν εφ’ ότω εμοί οργίζεσθε και άτιμον εξ απάντων εμέ και τον δεινα προβέβλησθε και λίθους και πυρ εφ’ ημας φέρετε;» Στον ίδιο Λόγο, όπως και σε πολλούς άλλους, λ.χ. στον Λ. 38. Προς Νικομηδείς, στον Λ.39.  Περί ομονοίας εν Νικαία, στον Λ. 40. Εν τη πατρίδι περί της προς Απαμείς ομονοίας και στον Λ. 41. Προς Απαμείς περί ομονοίας, ψέγει την υβριστική  συμπεριφορά των συμπολιτών του και τους συμβουλεύει να έχουν ομόνοια, κεντρική πολιτική έννοια στο έργο του Δίωνος. Στηλιτεύει τις κόντρες για τα προνόμια και τους τιμητικούς τίτλους, που υπήρχαν μεταξύ των ελληνικών μικρασιατικών πόλεων, γιατί έτσι βρίσκουν ευκαιρία οι ξένοι διοικητές, οι ρωμαϊκές αρχές δηλαδή, ώστε να επεμβαίνουν στα εσωτερικά των πόλεων και να εξαλείφουν τα όποια δικαιώματα αυτονομίας των. Ο Δίων τα τελευταία χρόνια της ζωής του τα πέρασε στη Ρώμη όπου και πέθανε γύρω στα 117 με 120μ.Χ.

Γερμανικός διοικητικός και οικονομικός ιμπεριαλισμός.

Το 2011 το ελληνικό Υπουργείο Εσωτερικών, η Ένωση Περιφερειών Ελλάδας, η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας και το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομικών και Τεχνολογίας της Γερμανίας, υπέγραψαν πρωτόκολλο συνεργασίας για την προώθηση των μεταρρυθμίσεων στην ελληνική τοπική αυτοδιοίκηση. Το πρόγραμμα των μεταρρυθμίσεων είχε αποφασιστεί σε συνάντηση κορυφής στις Βρυξέλλες στις 12 Οκτωβρίου 2011 και η Γερμανία δεσμεύτηκε να παρέχει τεχνική βοήθεια στην Ελλάδα. Αυτή αφορά την εμπέδωση του Καλλικράτη και τον "εκσυγχρονισμό" των δομών της τοπικής αυτοδιοίκησης, δηλαδή την αποδιάρθρωση, τις ιδιωτικοποιήσεις και την αποφασιστική διείσδυση των γερμανικών εταιριών σε κερδοφόρα πεδία διαχείρισης που σήμερα εμπίπτουν την Τ.Α. 

Σύμφωνα με το περιοδικό ΑΡΔΗΝ, που έχει δημοσιεύσει μελέτη σχετικά με τη γερμανική διείσδυση στην Ελλάδα, ο πρωθυπουργός της Ελλάδος Αντώνης Σαμαράς και ο τότε υπουργός εσωτερικών Ευριπίδης Στυλιανίδης συνεργάστηκαν με τον επιτετραμμένο του γερμανικού κράτους στην Ελλάδα, Χανς Γιόακιμ Φούχτελ. Μαζί με τον Φούχτελ ήρθαν εκπρόσωποι μεγάλων γερμανικών εταιρειών (Zenith, Bavaria Klinik). Ο Φούχτελ δήλωσε πως στην ελληνική κοινωνία σκοπεύει να εφαρμόσει την εργασιακή μεταρρύθμιση που πραγματοποίησε η ερυθροπράσινη κυβέρνηση Σρέντερ - Φίσερ στην πρώην Ανατολική Γερμανία. Όμως το πρόγραμμα των ιδιωτικοποιήσεων στην Αν. Γερμανία αποτέλεσε σοκ για τον πληθυσμό, από το οποίο ακόμα δεν έχουν συνέλθει. Εξαιτίας του προγράμματος "μεταρρυθμίσεων" δύο εκατομμύρια εργαζόμενοι εγκατέλειψαν την Ανατολική Γερμανία και άλλοι τόσοι απέμειναν άνεργοι. Αυτό είναι το "μοντέλο" που θέλουν να προωθήσουν οι Γερμανοί στην Ελλάδα. 

Ο ίδιος ο Φούχτελ βλέπει την ελληνογερμανική συνεργασία ως διείσδυση της χώρας του στην ελληνική τοπική Αυτοδιοίκηση, γεγονός που τυγχάνει της αποδοχής όλων των κομμάτων της Γερμανίας. Δηλαδή όλα τα κόμματα της Γερμανίας συναινούν και αποδέχονται την αντιμετώπιση της Ελλάδας ως αποικίας. Είναι γνωστό ότι οι Γερμανοί, καθώς δεν είχαν πολλές αποικίες στην Αφρική ή στην Ασία, πάντοτε ήθελαν και εξακολουθούν να θέλουν να έχουν αποικίες εντός Ευρώπης. Στη σφαίρα επιρροής της Γερμανίας είναι η Φινλανδία, η Τσεχία, η Σλοβακία, η Αυστρία, η Πολωνία, η Σλοβενία, η Κροατία, η Ουκρανία. Από την εποχή της βασιλείας των Βαυαρών στην Ελλάδα ο γερμανικός παράγοντας έπαιζε καθοριστικό ρόλο στα ελληνικά πράγματα. Η αντίληψη που διατηρεί για την Ελλάδα ο Γερμανός υπουργός(!) Ελλάδος, Φούχτελ, το δεξί χέρι της Άγκελα Μέρκελ, βρίθει αποικιακών στερεοτύπων. Όπου βρεθεί εκθειάζει τη χώρα μας για τα τουριστικά της κάλλη, το καλό φαϊ και το πιοτό. Ακόμα και όταν ρωτήθηκε για τα αρνητικά στερεότυπα που κατασκευάζει συστηματικά το γερμανικό κατεστημένο για να δικαιολογήσει την πολιτική του στην Ελλάδα, αποκαλώντας τους Έλληνες "τεμπέληδες", "κλέφτες", "ανώριμους", απαντάει με "ήλιο και θάλασσα", δηλαδή εξυμνεί την Ελλάδα μόνο ως τουριστικό προορισμό. 

Η ταύτιση της Ελλάδας με την γραφικότητα και το φολκλόρ και το γενικότερο αποικιακό ύφος του κ. Φούχτελ δημιουργούν προβλήματα. Χαρακτηριστικό είναι ότι πρότεινε στο δήμαρχο Αθηναίων Γ. Καμίνη να οργανώσουν ειδική τελετή φιλίας των ελληνικών με τους γερμανικούς δήμους στην Αρχαία Ολυμπία, όπου οι δήμαρχοι της Ελλάδος θα φορούν ...χλαμύδες. Ο Φούχτελ αποκαλείται "φλογερός καμηλιέρης" λόγω της αγάπης του για τις καμήλες. Ανήλθε στη γερμανική κομματική ιεραρχία, διότι θεωρήθηκε ιδιαίτερα πιστός στην ηγεσία, ενώ ο ίδιος αρέσκεται να υπενθυμίζει ότι εκτοξεύθηκε στο πολιτικό χρηματιστήριο των χριστιανοδημοκρατών όταν διοργάνωσε "καμηλοδρομίες" για να διασκεδάσει τον πρώην ισχυρό άνδρα της γερμανικής συντηρητικής παράταξης, Χέλμουτ Κολ. Επί χρόνια ήταν γνωστός στο κοινοβούλιο για τη συστηματική συνήθειά του να καταγράφει όλες τις εισηγήσεις των βουλευτών του Χριστιανοδημοκρατικού κόμματος και να τις μεταφέρει στην ηγεσία. Για την Ελλάδα αναφέρει χαρακτηριστικά: "Δεν έχω φάει τόσο πολύ και τόσο καλά στη ζωή μου" στις ελληνικές πόλεις και χωριά. Τρώγοντας, λοιπόν, τζάμπα, μοιράζοντας καθρεφτάκια και χάντρες στους ...ιθαγενείς, ο Χανς Γιόακιμ Φούχτελ δεν παραβλέπει να προωθεί συστηματικά όλους του κεντρικούς πυλώνες της γερμανικής πολιτικής στην Ελλάδα. Κυρίως δεν παραλείπει να εκθειάζει τη σημασία της απορρόφησης του εργατικού δυναμικού της χώρας μας από τη γερμανική αγορά εργασίας , μια από τις κεντρικές στοχεύσεις της "Ελληνογερμανικής Συνέλευσης συνεργασίας", αλλά και ζήτημα αιχμής για τον μεγάλο κυβερνητικό συνασπισμό Χριστιανοδημοκρατών/Σοσιαλιστών. Ο ίδιος έχει αναφέρει: "αν αποτύχει η αποστολή μου στην Ελλάδα, θα είμαι ο τελευταίος Όθωνας". 

Επαναστατικός, Σύγχρονος, Λαϊκός Διαφωτισμός! Μήπως τον έχουμε ανάγκη;

Επαναστατικός Ελληνικός Διαφωτισμός! 

Γράφει η Δήμητρα Ρετσινά Φωτεινίδου

           

 Ορθολογισμός και ευαισθησία, επιστήμη και ρομαντισμός, θεωρία και πράξη ήταν τα ιδεολογικά δίπολα του Νεοελληνικού Διαφωτισμού του 18^ου αιώνα, την περίοδο δηλαδή της τουρκοκρατίας στην Ελλάδα και τα Βαλκάνια γενικότερα. Το ρεύμα αφύπνισης εμφανίστηκε σε μια περίοδο που ο σκοταδισμός και η καταπίεση δεν μπορούσαν πλέον να γίνουν ανεκτά από μια μεγάλη μερίδα ατόμων που είχαν ταξιδέψει,  είχαν ασχοληθεί με το εμπόριο και τις σπουδές και είχαν δημιουργήσει αξιόλογες ελληνικές παροικίες στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες (Μολδοβλαχία), το Βουκουρέστι, τη Βιέννη, την Οδησσό, το Παρίσι και αλλού.

            Στις μέρες μας βιώνουμε παρόμοιες καταστάσεις καταπίεσης και πνευματικής γήρανσης. Λείπουν οι πνευματικοί άνθρωποι που θα εμπνεύσουν τον κόσμο με τις ιδέες τους και το παράδειγμα δράσης τους. Κι αυτό συμβαίνει γιατί αυτές οι προσωπικότητες δεν ασχολούνται με την πολιτική αλλά επιλέγουν άλλους δρόμους δραστηριότητας… Έτσι μένει ελεύθερο το πεδίο για τον καθένα (ας μου επιτραπεί η έκφραση) άσχετο να ασχοληθεί με ζητήματα σοβαρά που απαιτούν τη συναίνεση των πολλών…

            Προσωπικά θαυμάζω και εμπνέομαι από το παράδειγμα δράσης των εκπροσώπων του Νεοελληνικού Διαφωτισμού και κυρίως από αυτό του Ρήγα Βελεστινλή, ο οποίος έδωσε και τη ζωή του –μαζί με τους συντρόφους του- για τα Δίκαια του Ανθρώπου. Τα έργα του Ρήγα είναι –θα μπορούσαμε να το ισχυριστούμε-  επίκαιρα. Γιατί η δικαιοσύνη και η ελευθερία, ο αγνός πατριωτισμός και ο πολιτικός φιλελευθερισμός (που είναι τελείως διαφορετική έννοια από τον οικονομικό φιλελευθερισμό) αποτελούν και σήμερα ζητούμενα. Στην περιβόητη Χάρτα του Ρήγα απεικονίζεται ο σκλαβωμένος ελληνισμός ως λιοντάρι που κοιμάται και υιοθετείται ως σύμβολο αγνής και δίκαιης δύναμης το ρόπαλο του Ηρακλή, του αγαπημένου μυθικού ήρωα των Ελλήνων. 

            Στα έργα του ο πρωτομάρτυρας της ελληνικής επαναστατικής ιδέας κάνει μαθήματα πατριδογνωσίας, ασκεί κοινωνική κριτική και καλεί σε πάνδημο ξεσηκωμό τους λαούς της Βαλκανικής. Στο γνωστό έργο του –Σύνταγμα επονομάζεται-  «Νέα Πολιτική Διοίκησις των κατοίκων της Ρούμελης, της Μικράς Ασίας, των Μεσογείων Νήσων και της Βλαχομπογδανίας» εκθέτει τον τρόπο λειτουργίας της ιδανικής πολιτείας που οραματιζόταν. Συγκεκριμένα στη αρχή του έργου του αναφέρει: «…το πλέον ωραιότερον βασίλειον (εννοεί την Ελλάδα) που εκθειάζεται από τους σοφούς(!), κατήντησεν εις μιαν βδελυρή αναρχία τόσο ώστε κανένας, οποιασδήποτε τάξεως δεν είναι σίγουρος για τη ζωή του, ούτε για την τιμή του, ούτε για τα υποστατικά του. Ο πλέον ήσυχος, ο πλέον αθώος, ο πλέον τίμιος πολίτης κινδυνεύει να γίνει θυσία των άγριων τοποτηρητών και ανάξιων μεγιστάνων του τυράννου… Ο δυστυχής λαός κινδυνεύει με αφανισμό λόγω της κακής και αχρείας διοίκησης, της στέρησης καλών νόμων και τον ουτιδανό ζυγό του δεσποτισμού…». 

            Ο Ρήγας Βελεστινλής οραματίζεται μια ευνομούμενη πολιτεία, όπου θα γίνονται σεβαστά τα φυσικά δίκαια του ανθρώπου. Και ποια είναι αυτά λοιπόν; Είναι η ισότητα, η ελευθερία, το δικαίωμα στην ιδιοκτησία… Και ο νόμος είναι εκείνη η ελεύθερη απόφαση που γίνεται με τη συγκατάθεση όλου του λαού και προστάζει ό,τι είναι δίκαιο και ωφέλιμο στην κοινωνία.  Γεγονός είναι πως τα φυσικά δικαιώματα του ατόμου είναι αποδεκτά και μας ανήκουν επειδή αναλογούν στην κοινή ανθρώπινη ιδιότητα, γιατί ανήκουμε στο ανθρώπινο είδος και όχι σε πιο στενές κατηγορίες. Δυστυχώς και η τυπική ισότητα σε καθεστώτα όπως το δικό μας εν έτει 2014 επισκιάζεται από διάφορα είδη καταπίεσης, όπως η οικονομική εκμετάλλευση, η κοινωνική περιθωριοποίηση και η πολιτισμική απαξίωση. Όταν το διακύβευμα είναι η καθημερινή επιβίωση , κάθε προσδοκία για κοινωνική βελτίωση ή πολιτισμική έκφραση εξαφανίζεται… Η καταπίεση υπονομεύει την ικανότητα των ανθρώπων να αποφασίζουν ποιος είναι ο καλύτερος προγραμματισμός για τη ζωή τους και τους στερεί τα μέσα για να τον πραγματώσουν. 

            Για να επανέλθω στον Ρήγα, παραθέτω ένα απόσπασμα από το επαναστατικό άσμα του, τον Θούριο: «Ψηλά στα μπαϊράκια σηκώστε τον σταυρόν και σαν αστροπελέκια χτυπάτε τον εχθρόν. Ποτέ μη στοχασθήτε πως είναι δυνατός, καρδιοκτυπά και τρέμει σαν τον λαγόν κι αυτός!».