Ο Κωνστανίνος Κούμας και οι Έλληνες μέσα από το έργο του.

Ο σπουδαίος Έλληνας διαφωτιστής, ιστορικός και επιστήμονας - ερευνητής, Κωνσταντίνος Κούμας, γεννήθηκε το 1777 στη Λάρισα και πέθανε το 1836 στην Τεργέστη. Γόνος εύπορης οικογένειας γουναράδων, μαθήτευσε κοντά στον σοφό διδάσκαλο του Τυρνάβου, Ιωάννη Πέζαρο και στο γιατρό και μαθηματικό Σπυρίδωνα Ασάνη στα Αμπελάκια. Η διδακτική του σταδιοδρομία άρχισε το 1798 στο Ελληνικό Σχολείο της Λάρισας και συνεχίσθηκε στο σχολείο της Τσαριτσάνης και στα Αμπελάκια. Το 1804, έπειτα από πρόσκληση του Άνθιμου Γαζή, μεταβαίνει στη Βιέννη, όπου σε ένα κλίμα κοσμοπολιτικό και με την ελληνική παροικία να αριθμεί 4,000 Έλληνες, εργάζεται και εκδίδει το συγγραφικό του έργο. Το 1809 αποφασίζει να μεταβεί στη Σμύρνη, στο κέντρο του Ελληνισμού, και σε συνεργασία με τον λόγιο Κωνσταντίνο Οικονόμου, διδάσκει στη Δημόσια Σχολή Σμύρνης, η οποία τον Σεπτέμβριο του 1810 μετονομάζεται σε Φιλολογικό Γυμνάσιο. Ο Κούμας ήταν θιασώτης και συνεργάτης του Αδαμάντιου Κοραή, ο οποίος του συμπαραστάθηκε στην υπόθεση της εξεύρεσης των οικονομικών πόρων για τη συνέχιση της λειτουργίας της Σχολής της Σμύρνης. Ο Κούμας έκανε εράνους μεταξύ των ομογενών για να στηρίξουν την παιδεία του Γένους. Η φήμη του ήταν τόσο μεγάλη που ο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Κύριλλος Ζ' τον κάλεσε να διευθύνει τη Μεγάλη του Γένους Σχολή. Το 1817 επιστρέφει στη Βιέννη για να εκδώσει τα συγγράματά του προς χρήση των μαθητών του στη Σμύρνη. Το 1819 ανακηρύχθηκε διδάκτορας της Φιλοσοφίας και Καλών Τεχνών του πανεπιστημίου της Λειψίας και αντεπιστέλλον μέλος των Ακαδημιών του Μονάχου και του Βερολίνου. Η έκρηξη της ελληνικής Επανάστασης τον βρίσκει στη Βιέννη, όπου και συλλαμβάνεται για τη συμμετοχή του στη Φιλική Εταιρεία και δημεύεται η περιουσία του. Κατορθώνει πάντως να εκδόσει στα 1830 - 1832 το βασικό του πολύτομο έργο: Ιστορία των ανθρωπίνων πράξεων από των αρχαιοτάτων χρόνων ως το 1831. Τελικός του προορισμός είναι η Τεργέστη, όπου το 1835 αναλαμβάνει τη διεύθυνση του εκεί Ελληνικού Σχολείου. Παρά τις επανειλημμένες προσκλήσεις για να διδάξει στην Ελλάδα, λόγω της εύθραστης υγείας του, παρέμεινε στην Τεργέστη, όπου και απεβίωσε το 1836. 

Ο Κωνσταντίνος Κούμας διαμόρφωσε το ρεύμα του Νεοελληνικού Διαφωτισμού με το πολυσχιδές έργο του. Η ελληνική γλώσσα λειτουργούσε στον βαλκανικό και υπό οθωμανική κυριαρχία χώρο, ως οχηματική γλώσσα (langue vehiculaire), ως γλώσσα του εμπορίου, ως lingua franca και ως γλώσσα της παιδείας, ιδίως σε μερικές εξαιρετικές περιπτώσεις, όπως στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, δηλαδή τη Μολδαβία και τη Βλαχία. Η ελληνική γλώσσα επέδρασε σε ένα ευρύτατο γεωγραφικό χώρο και συμπεριέλαβε στους κόλπους της Ελληνες και εξελληνισμένους λογίους. Υπήρχαν φυσικά πυρήνες παιδείας στις ελληνικές παροικίες της Κεντρικής Ευρώπης, της Νότιας Ρωσίας (Οδησσός) και της Δυτικής Ευρώπης (Βενετία, Βιέννη, Παρίσι κ.ά.) 

Στην Επαναστατική περίοδο του 1821 - 1830, αλλά και πριν από αυτήν, το διαφωτιστικό ρεύμα ολοκληρώνει την καμπύλη του. Αυτή η φάση είναι η πιο δυναμική καθώς συμπλέκεται με την ιδεολογική προετοιμασία του Αγώνα. Ο στόχος είναι ο φωτισμός του Γένους που θα οδηγήσει στην εθνική αφύπνιση και απελευθέρωση. Το κολοσσιαίο έργο του Αδαμάντιου Κοραή αποτελεί μαρτυρία για τη διασύνδεση της παιδείας με την πολιτική ελευθερία και την εθνική παλιγγενεσία. 

Ο Κ. Κούμας στον δωδέκατο τόμο του έργου του Ιστορίαι των Ανθρωπίνων Πράξεων, αναλύει τα ιστορικά γεγονότα και κάνει κριτικές παρατηρήσεις για το κοινωνικό και πολιτικό σύστημα της εποχής του. Αναφέρει χαρακτηριστικά για την πολιτική οργάνωση της Μολδοβλαχίας, ότι ο κυβερνήτης ονομάζεται Βοϊβόδας ή Οσποδάρος ή Αυθέντης ή Ηγεμόνας. Οι κάτοικοι της περιοχής διαιρούνται σε δύο κλάσεις: "σε δεσπότας και ανδράποδα. Μέσον δεν εμφιλοχωρεί.  Οι δεσπόται κατοικούσι τας πρωτευούσας πόλεις Βουκουρέστιον και Ιάσιον. Τα ανδράποδα καλλιεργούσι τας καρποφορωτάτους χώρας, των οποίων δεν έχουσιν άλλο κέρδος, ειμή μαμαλίγκας δια τροφήν των, και ράκη δια να σκεπάζωσι την γύμνωσίν των και ελεεινάς καλύβας ή τρύπας, όπου ενδιαιτώνται ως Τρωγλοδύται, ενώ οι δεσπόται των ζώσι με Σαρδαναπαλικήν τρυφήν και Ασιανήν πολυτέλεια. Από τας αρχάς της ιη' εκατονταετηρίδος αφωσιώθησαν αι επαρχίαι αύται εις τους Φαναριώτας της Κωνσταντινουπόλεως. Οι νεοχειροτόνητοι ηγεμόνες ελάμβαναν μίαν εξ αυτών από τον Σουλτάνον ως βραβείον του Διερμηνευτικού επαγγέλματός των. Καθείς παρελάμβανε μεθ' εαυτού στίφος συγγενών και φίλων εις την υπουργίαν του, και όλαι ομού συνδεμένοι με τους ισχυρότερους των εντοπίων αρχόντων κατέτρωγαν τους υπηκόους των. Αι συχναί αλλαγαί των αυθεντιών επερίσσευαν το κακόν. Έν μόνον καλόν απελάμβαναν αι μητροπόλεις Βουκουρέστιον και Ιάσιον, ότι Έλληνες όντες οι ηγεμόνες ηνάγκαζαν και τους εντοπίους να ομιλώσι την ελληνικήν γλώσσαν και να τη σπουδάζωσι, και διετήρουν πάντοτε Ελληνικά σχολεία με διδασκάλους, εκ των οποίων τινές ωφέλησαν εκείθεν όλον το Ελληνικόν γένος", (Κ. Κούμας, Ιστορίαι..., τ. 12 σελ. 523).

 

Οι "Μαγεμένες" ή Las "Incantadas" της Θεσσαλονίκης πρέπει να επιστραφούν στον τόπο τους.

ΜΗΠΩΣ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙΡΟΣ ΝΑ  ΕΠΙΣΤΡΑΦΟΥΝ  ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΟΙ "ΜΑΓΕΜΕΝΕΣ", "LAS INCANTADAS" ΤΑ ΓΛΥΠΤΑ ΠΟΥ ΕΚΛΑΠΗΣΑΝ ΑΠΟ ΤΟΝ MILLER ΑΛΑ ELGIN ΚΑΙ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΟ ΛΟΥΒΡΟ;

Θέμα ειδικού βάρους είναι τα περιβόητα γλυπτά που άλλοτε κοσμούσαν την Αρχαία Αγορά της πόλης και σήμερα κοσμούν το Λούβρο. Ονομάζονται  LAS INCANTADAS:  ΟΙ ΜΑΓΕΜΕΝΕΣ , θα προσθέταμε και Πετρωμένες Ψυχές των Θεσσαλονικέων!

Είδωλα μιας εποχής που έχει περάσει ανεπιστρεπτί, οι Μαγεμένες ή  las Incantadas, σύμφωνα με το καστιλιάνικο ιδίωμα των Σεφαραδιτών Εβραίων της Θεσσαλονίκης, αποτελούσαν ως τα μέσα του 19^ου αιώνα το κατεξοχήν μνημειακό σύμβολο της πόλης των Θεσσαλονικέων. Μαζί με τόσες αρχαιότητες αλλά και τόσες παραδόσεις που χάθηκαν από την άλλοτε πολυπολιτισμική Θεσσαλονίκη των χριστιανών, των μουσουλμάνων και των εβραίων, ήρθε να προστεθεί στα 1864 και η βίαιη απομάκρυνση των υπέροχων αγαλμάτων από τον Γάλλο παλαιογράφο Emmanuel Miller, τον νέο Ελγιν, όπως τον αποκάλεσε ο ιστορικός ερευνητής Απόστολος Βακαλόπουλος.

Σήμερα που έχουμε ανάγκη να στραφούμε στον πολιτισμό μας για να ανακτήσουμε την αυτοπεποίθησή μας, διαπιστώνουμε ότι τα πιο όμορφα κομμάτια της πολιτιστικής μας κληρονομιάς έγιναν βορά αρπακτικών – όπως ακριβώς εικονίζει και η φιγούρα του αγάλματος του Γανυμήδη, τον οποίο αρπάζει με τα νύχια του ο Αετός/ Δίας – και κοσμούν σήμερα το μουσείο του Λούβρου. 

Το χρονικό της αρπαγής των Καρυάτιδων της Θεσσαλονίκης είναι πράγματι συγκλονιστικό: ο Miller γράφει σε επιστολή στη γυναίκα του στο Παρίσι ότι ο μεγάλος βεζύρης Φουάτ πασάς του ανακοίνωσε με τηλεγράφημα ότι ο σουλτάνος του επιτρέπει να αφαιρέσει και να πάρει μαζί του στο Παρίσι τις οκτώ μορφές των Incantadas της Θεσσαλονίκης που τόσο πολύ τις επιθυμούσε. Γράφει ακόμη: « ο εβραϊκός και ο ελληνικός πληθυσμός της Θεσσαλονίκης θα εκμανεί όταν μάθει ότι θα του πάρουν αυτά  τα αγάλματα. Θα θυμάστε τη γελοία ιστορία του περασμένου χρόνου με εκείνο τον θεό Πάνα. Θα πρέπει ο πασάς να στείλει στρατιωτική δύναμη, γιατί όσο και αν είμαστε εχέμυθοι, το νέο θα διαδοθεί πολύ γρήγορα. Τώρα που η τουρκική κυβέρνηση έχει δώσει το λόγο της, δεν θα ξαναρχόταν πάλι το ζήτημα αυτό και θα είναι ανάγκη να το τελειώσουν».  Πράγματι ο αναβρασμός στην πόλη από τους κατοίκους της υπήρξε μεγάλος ενώ και οι ξένοι πρόξενοι –εκτός φυσικά του Γάλλου- τηλεγραφούσαν στην Κωνσταντινούπολη για να αποτρέψουν την αρπαγή των αγαλμάτων. Ο Miller προκειμένου να ευχαριστήσει τον αυτοκράτορά του, Ναπολέοντα Γ΄, αποφασίζει να ξεσηκώσει όλο το μνημείο. Αναφέρει χαρακτηριστικά: «θα δω αν υπάρχει τρόπος να πριονίσω το θριγκό, επάνω στον οποίο τοποθετούν τα αγάλματα και ο οποίος αποτελείται από φοβερούς όγκους. Αφού όμως έκανα τόσες θυσίες θα προχωρήσω ως τα άκρα... Υπάρχει στη Θεσσαλονίκη ένα μεγάλο θριαμβικό τόξο του Κωνσταντίνου (εννοεί του την Αψίδα του Γαλερίου,την Καμάρα! ) με περίεργα ανάγλυφα. Όλος ο κόσμος φαντάζεται ότι θα αρπάξω και αυτό το θριαμβικό τόξο. Ο πασάς είναι πράγματι θαυμάσιος για την αφοσίωση που μου δείχνει.  Δεν έχω παρά να του πω μια λέξη και αμέσως μου στέλνει βοιδάμαξες»! Στα τέλη του 1864, Νοέμβριο και Δεκέμβριο, το μνημείο είχε αποσυντεθεί και τα αγάλματα μαζί και με άλλα μέλη (κορινθιακά κιονόκρανα και μέρη του επιστυλίου) φορτώθηκαν στο πλοίο Truette, με το οποίο ταξίδεψαν για τη Γαλλία. 

Το μνημείο των Μαγεμένων βρισκόταν στη στοά των Ειδώλων και ήταν τμήμα του περιστυλίου  που περιέκλειε κάποιο σημαντικό μνημείο του αυτοκρατορικού συγκροτήματος της Ρωμαϊκής Αγοράς. Το αυτοκρατορικό συγκρότημα της Αγοράς αρχίζει να κατασκευάζεται γύρω στα μέσα του 2^ου αιώνα μ.Χ.  και συσχετίζεται με την αγάπη του αυτοκράτορα Αδριανού και των διαδόχων του προς τα επιτεύγματα του ελληνικού πνεύματος. Στην εποχή των δύο πρώτων μεταχριστιανικών αιώνων, δηλαδή της Pax Romana, το μεγαλόπρεπο αυτό συγκρότημα εντάχθηκε σε ένα μεγαλόπνοο πρόγραμμα, το οποίο ολοκληρώθηκε τις πρώτες δεκαετίες του 3^ου αι.  Τα κτίσματα της Αγοράς και το μνημείο των Ειδώλων χρονολογούνται την εποχή των τελευταίων Αντωνίνων και των Σεβήρων. Μάλιστα η δεκαετία 220-230μ.Χ. θεωρείται η πιο πιθανή περίοδος ολοκλήρωσης του έργου.  Σύμφωνα με τον μελετητή του έργου Άρη Παπάζογλου, το μνημείο των Ειδώλων ή Μαγεμένων ήταν τμήμα ένος από τα σημαντικότερα δημόσια κτήρια της ρωμαϊκής Θεσσαλονίκης, ίσως του Capitolium  ή ενός ναού. Είναι πολύ πιθανό ότι αποτελούσε την κεντρική είσοδο από τα ανατολικά του περιβόλου του ιερού των Καβείρων (ο Κάβειρος ήταν πολιούχος της Θεσσαλονίκης) και των θεοποιημένων αυτοκρατόρων (αυτοκρατορική λατρεία) και η κατασκευή του περαιώθηκε την εποχή του Αλέξανδρου Σεβήρου. 

Σύμφωνα με τον καθηγητή Α. Μέντζο, «καθώς η κιονοστοιχία των Μαγεμένων  έχει δύο ισότιμες όψεις, ταιριάζει πολύ καλά να αποτελούσε ένα διάφραγμα, ένα πολυτελές και ευδιάκριτο χώρισμα, ανάμεσα στην παλαίστρα και σε μια εξέδρα, σχετιζόμενη με την αυτοκρατορική λατρεία, στο νότιο τμήμα του συγκροτήματος». Την εποχή που ο Miller πραγματοποίησε το ληστρικό του έργο, το μνημείο βρισκόταν στην εβραϊκή συνοικία Rogos, στην αυλή του σπιτιού ενός πλούσιου Εβραίου υφασματέμπορα,  για τον οποίο λεγόταν ότι κατά καιρούς έσπαζε κομμάτια από τα μάρμαρα και τα πουλούσε σε ταξιδιώτες.

 Οι Μαγεμένες μορφές έχουν μεταξύ τους δεσμό μυθολογικού περιεχομένου: Τέσσερα από τα οκτώ πρόσωπα, ο Διόνυσος, η Μαινάδα, η Αριάδνη και η Αύρα ανήκουν στον διονυσιακό μυθολογικό κύκλο. Η Λήδα, ο Γανυμήδης και ο Διόσκουρος ανήκουν στο μυθολογικό κύκλο του Δία. Αυτοί οι δύο θεοί του Ολύμπου έχουν σχέση με τους Καβείρους, από τους οποίους ο μεν μεγαλύτερος θεός λεγόταν Ζευς, ο δε νεότερος Διόνυσος. Τα μυστήρια των Καβείρων ήταν δημοφιλή κατά την ελληνιστική εποχή και στη Θεσσαλονίκη η λατρεία τους θεωρείται συνέχεια της διονυσιακής λατρείας. 

Γιαννούλης Χαλεπάς, 1851-1938 (Giannoulis Halepas 1851-1938), ο Έλληνας ...Vincent Van Gogh.

Ο Γιαννούλης Χαλεπάς αποτελεί μια ιδαίτερη μορφή στο χώρο της νεοελληνικής γλυπτικής τέχνης. Γεννημένος στις 24 Αυγούστου του 1851 στο χωριό Πύργος της Τήνου, στο γραφικό κυκλαδίτικο χωριό που ανέδειξε γενιές αρχιμαστόρων, μαρμαράδων, γλυπτών και καλλιτεχνών, που είναι και η γενέτειρα του σπουδαίου ζωγράφου Νικηφόρου Λύτρα, ο Γιαννούλης Χαλεπάς αναδείχθηκε σε μέγιστο αριστοτέχνη της σμίλης. Όπως αναφέρει ο συγγραφέας Δημ. Ζ. Σοφιανός, η Τήνος στα προεπαναστατικά χρόνια και στις αρχές του 19ου αιώνα ήταν μια μικρογραφία της Αναγεννησιακής Φλωρεντίας. Το πνεύμα της γλυπτικής και γενικότερα της καλλιτεχνικής παράδοσης τροφοδοτούσε και διατηρούσε ακμαία τη φλέβα εκείνη, από τα σπλάγχνα της οποίας ξεπήδησε η μεγάλη σειρά των Τηνίων καλλιτεχνών που τίμησαν το ελληνικό όνομα στο διεθνή χώρο, και των οποίων τα έργα κοσμούν τις καλλιτεχνικές συλλογές και πινακοθήκες ανά τον κόσμο. Ο Πύργος και η ευρύτερη περιφέρεια Πανόρμου της Τήνου, εκεί όπου λειτουργεί και τριετούς φοίτησης Καλλιτεχνική Σχολή με δαπάνες του Ιερού Ιδρύματος Ευαγγελιστρίας Τήνου, ανέδειξε γενιές καλλιτεχνών, όπως τους Φιλιππότηδες, Φυτάληδες, Βιτάληδες, Βιδάληδες, Μαλακατέδες, Σώχους, Λυρίτηδες, Ρηγαίους, Καπαριάδες, Κολλάρους, Περράκηδες, Βουλγαραίους και πολλούς άλλους επώνυμους κι ανώνυμους γλύπτες. Στον Πύργο της Τήνου η κατεργασία του μαρμάρου και η σμίλευσή του γίνεται και για τις καθημερινές, βιοτικές ανάγκες, όπως αποδεικνύει η στάση λεωφορείου που κατασκευάστηκε από μάρμαρο και αποτελεί λαμπρό κόσμημα της περιοχής.  

Ο πατέρας του Γ. Χαλεπά ήταν κι αυτός μαρμαράς και μάλιστα από τους πολύ καλούς τεχνίτες. Διατηρούσε δύο μαρμαρογλυφεία, ένα στον Πύργο της Τήνου κι άλλο στην Αθήνα, συνεταιρικά με δύο εξαδέλφους του, επίσης γλύπτες, τον Μάρκο και τον Δημήτρη Λαμπαδίτη. Από τα αξιολογότερα έργα του είναι το κουβούκλιο της Μονής της Μεγίστης Λαύρας στο Άγιο Όρος, μνημεία ταφικά του Α' Νεκροταφείου Αθηνών και του Νεκροταφείου Βουκουρεστίου, καθώς και τέμπλα, άμβωνες, θρόνοι επισκοπικοί σε ναούς στη Μ.Ασία, στη Βηρυτό, την Ιερουσαλήμ, την Κωνσταντινούπολη.  Ο μικρός Γιάννης γεννιέται και ανατρέφεται σε αυτό το καλλιτεχνικό περιβάλλον. Αφού τελείωσε το Σχολαρχείο στη Σύρο πηγαίνει στην Αθήνα με την οικογένειά του το 1869 και εκεί, στο Πολυτεχνείο Αθηνών, στη Σχολή Καλών Τεχνών σπουδάζει γλυπτική με καθηγητή τον γνωστό γλύπτη Λεωνίδα Δρόση. Αποφοίτησε με πολλές διακρίσεις και έφυγε, στα 1873, με υποτροφία του Ιερού Ιδρύματος της Ευαγγελιστρίας της Τήνου, για τη Βασιλική Ακαδημία του Μονάχου. Τήνιοι ήταν και οι δύο άλλοι λαμπροί εκπρόσωποι της "Σχολής του Μονάχου" στη ζωγραφική, ο Νικόλαος Γύζης και ο Νικηφόρος Λύτρας. Στο Μόναχο ο Χαλεπάς βραβεύεται στους διαγωνισμούς "Το παραμύθι της Πεντάμορφης", "ο Σάτυρος παίζων με τον Έρωτα", στους οποίους επρώτευσε και πήρε το χρυσό μετάλλιο.

Η υποτροφία του διακόπηκε το 1876 και ο Γ. Χαλεπάς επιστρέφει στην Αθήνα, όπου επί δύο χρόνια δημιουργεί ξεχωριστά έργα. Ανάμεσά τους η πασίγνωστη "Κοιμωμένη" το μαρμάρινο γλυπτό που απεικονίζει την πρόωρα χαμένη Σοφία Αφεντάκη, από την Κίμωλο, στο Α' Νεκροταφείο Αθηνών. Ο καλλιτέχνης απέδωσε το νεανικό σφρίγος της κοπέλας και την ηρεμία της ψυχής της. 
Ο Ζαχαρίας Παπαντωνίου είχε γράψει για το έργο αυτό στο "Ελεύθερο Βήμα" (18/1/1934) : "Ο Έλλην που έκαμε αυτόν τον θείον ύπνον, είναι μια δόξα".

Επηρεασμένος από τον ρομαντισμό και τον νεοκλασικισμό της εποχής του, καθώς και από το κλίμα της Σχολής του Μονάχου, ο Χαλεπάς δημιουργεί έργα ακαδημαϊκά, αριστοτεχνικά, άψογα στις λεπτομέρειές τους. Ο "Σάτυρος και Έρως" είναι έργο φιλοτεχνημένο στα 1875-1877  και βρίσκεται στην Εθνική Πινακοθήκη. Πρόκειται για σύνθεση πολυαξονική, περίοπτη, γεμάτη συστροφές και χιασμούς. Το αβρό πλάσιμο της σάρκας, η γνώση της ανατομίας και η απόδοση της ψυχοσύνθεσης των προσώπων, μαρτυρούν το ταλέντο του καλλιτέχνη. 

Μετά το 1878 αρχίζουν να εμφανίζονται στον μεγάλο καλλιτέχνη τα πρώτα συμπτώματα της παράνοιας. Ο Γ. Χαλεπάς, λόγω του ευαίσθητου ψυχισμού του, της εκλεπτυσμένης καλλιτεχνικής του φύσης και της παράξενης συμπεριφοράς της μητέρας του, η οποία του κατέστρεφε(!) τα έργα επειδή τα θεωρούσε αιτία για τη ψυχική διαταραχή του γιού της, αρρώστησε ψυχολογικά και επί σαράντα ολόκληρα χρόνια απείχε από την κανονική ζωή και την καλλιτεχνική δημιουργία. Νοσηλεύτηκε μάλιστα για πολλά χρόνια στο ψυχιατρείο της Κέρκυρας, μαζί με έναν άλλον καλλιτέχνη και συντοπίτη του, τον Ζαχαρία Γ. Φιλιππότη. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Χαλεπάς είχε μια εμμονή με το έργο του "Η Μήδεια σκοτώνει τα παιδιά της" και φαντάζομαι όχι τυχαία, αφού ένιωθε την καταπίεση και την παράλογη συμπεριφορά της μητέρας του στο πετσί του. Ο Γ. Χαλεπάς κράτησε τη λογική και τη νιότη του βαθιά μέσα του και τις εκδήλωσε όταν πέθανε η μητέρα του, το 1916. Από τότε και ως το θάνατό του, τον Σεπτέμβριο του 1938 δημιουργεί αδιάκοπα αριστουργηματικά έργα, ελεύθερα από συμβάσεις και ακαδημαϊσμούς. 
Είναι η ένδοξη περίοδος της νεκρανάστασής του. 

Όλο αυτό το διάστημα ζει στο σπίτι του στον Πύργο Τήνου, όπου ακατάπαυτα δημιουργεί. Όπως έγραψε η Λιλή Ζωγράφου, με αφορμή την αναδρομική έκθεση γλυπτών και σχεδίων του Χαλεπά στη gallery Νέες Μορφές το 1968, "ο Χαλεπάς είναι ένας φαουστικός που κυβέρνησε τη μοίρα του σαν γίγαντας και μετακόμισε τη νιότη του στα βαθιά του γεράματα. Απόδειξη το ανεπανάληπτο έργο του" (περ. "Επίκαιρα", 18 Οκτ. 1968, αρ. 11).

Ο καθηγητής του Μετσοβείου Πολυτεχνείου Θωμάς Θωμόπουλος έμαθε για την όψιμη δραστηριότητα του καλλιτέχνη και τον επισκέφθηκε στον Πύργο. Το ταξίδι αυτό στάθηκε αφορμή για να γίνει η πρώτη έκθεση των έργων του Χαλεπά στην Αθήνα, στο μέγαρο της Ακαδημίας, το 1925. Η Ακαδημία Αθηνών απένειμε το Αριστείο Γλυπτικής στον Τήνιο γλύπτη στις 25 Μαρτίου του 1927, ενώ ο Χαλεπάς βρισκόταν στο νησί του. Μεγάλη ήταν η προσφορά της "Αδελφότητος των Τηνίων εν Αθήναις" στον Χαλεπά. Ανάμεσα στα άλλα, τον Ιούνιο του 1927 η Αδελφότητα τον επισκέφθηκε και του επέδωσε το Αριστείο Γραμμάτων και Τεχνών που του είχε απονείμει η Ακαδημία Αθηνών. Ο Χαλεπάς ευτύχησε να έχει καλούς συγγενείς, τις ανηψιές του, Ειρήνη και Ευτυχία Χαλεπά και Πηνελόπη Γαϊτη, οι οποίες τον φρόντισαν όταν ό ίδιος είχε πια περάσει τα εβδομήντα. Τα τελευταία χρόνια οχτώ χρόνια της ζωής του (1930-1938) τα πέρασε στην Αθήνα, στις ανηψιές του, στην οδό Δαφνομήλη 35, κάτω από τον Λυκαβηττό.

 





 




 

ΕΛΔΥΚ 1974: Η Μάχη των Μαχών στο Στρατόπεδο της Λευκωσίας και η Μάχη της Λευκωσίας.

Η ΜΑΧΗ ΤΩΝ ΜΑΧΩΝ ΤΗΣ ΕΛΔΥΚ: 14 - 16 Αυγούστου 1974.

Οι μέρες του Αυγούστου συνηθίζουμε να λέμε ότι είναι ήσυχες. Δυστυχώς όμως δεν ήταν έτσι το καλοκαίρι του 1974 στην Κύπρο. Εκεί, στο πολύπαθο νησί , γράφτηκε η πιο τραγική σελίδα της νεώτερης ιστορίας μας. Εκατοντάδες παλληκάρια σκοτώθηκαν στις Μάχες της Κύπρου κατά την εισβολή του Αττίλα 1 των Τούρκων στις 20 Ιουλίου 1974 και στη συνέχεια, κατά τον Αττίλα 2 τον Αύγουστο του ίδιου χρόνου. Επίσης ξεριζώθηκαν από τις εστίες τους 200,000 Κύπριοι Έλληνες, οι οποίοι έγιναν πρόσφυγες στο ίδιο τους το νησί. Οι ευθύνες της πολιτικής και της στρατιωτικής ηγεσίας τόσο της Ελλάδος όσο και της Κύπρου είναι τεράστιες. Μπορεί, με αποδείξεις, πλέον, να μιλήσει κανείς για προδοσία. Ωστόσο δεν θα ασχοληθούμε με αυτό τώρα. Προέχει , μέρες που είναι, να θυμηθούμε τον ανιδιοτελή αγώνα, τον υπέρτατο αγώνα και τη θυσία των Ελλήνων στρατιωτών και αξιωματικών που έπεσαν στην πρώτη γραμμή του πολέμου.

Οι Μάχες της Κύπρου είναι πολλές και γεμάτες περιστατικά ανδρείας και εθελοθυσίας. Πολλοί αξιωματικοί έπεσαν ηρωικά στο πεδίο της μάχης υπερασπιζόμενοι μέχρι τέλους το εθνικό έδαφος στην Κερύνεια, στη Λάπηθο και τον Καραβά, στην Αμμόχωστο, στη Λευκωσία. Πολλοί επίσης έδειξαν ομοψυχία και υπερασπίστηκαν τους συντρόφους τους, καλύπτοντας πολλές φορές την υποχώρησή τους. Ο στρατός της Κύπρου ονομαζόταν Εθνική Φρουρά και η ενίσχυση της Ελλάδος ήταν η περιβόητη ΕΛΔΥΚ. Αντίστοιχα είχε και η Τουρκία δική της στρατιωτική δύναμη, την ΤΟΥΡΔΥΚ μετά τις Συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου 1959. Το Στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ , η οποία στο σύνολο είχε 900 άντρες, βρισκόταν  στη Λευκωσία, στον τύμβο της Μακεδονίτισσας. Εκεί κατά τις 14 έως 17 Αυγούστου 1974 διεξήχθησαν φονικές μάχες, Τιτανομαχίες όπως αναφέρονται στην ελληνική και διεθνή βιβλιογραφία. Μάλιστα η συγκεκριμένη αναμέτρηση διδάσκεται στις Στρατιωτικές Σχολές των Η.Π.Α και της Βρετανίας ως η πιο άνιση μάχη των τελευταίων ετών.

Η Τετραήμερη Μάχη δόθηκε με 300 παλληκάρια δικά μας να αντιμετωπίζουν δεκαπλάσιες εχθρικές δυνάμεις ενισχυμένες με άρματα και με την τουρκική αεροπορία να τα χτυπάει ανελέητα και να ρίχνει βόμβες ναπάλμ! Δύο λόχοι(!) αφέθηκαν να σφαγιαστούν από την ανεπαρκή ηγεσία της Εθνικής Φρουράς Κύπρου. Πάνω από το ένα τρίτο των στρατιωτών μας έπεσαν ηρωικά κατά τον "Αττίλα 2". Οι περισσότεροι, στις 16 Αυγούστου, όταν πλέον χωρίς ενισχύσεις, χωρίς καμιά βοήθεια από  τα ...επιτελεία, έμειναν οι ΕΛΔΥΚάριοι για να υπερασπιστούν το στρατόπεδό τους, το οποίο έβλεπαν να πέφτει στα χέρια των Τούρκων. 

Άξιος Υποδιοικητής του "μωσαϊκού" των αμυνόμενων δυνάμεων της ΕΛΔΥΚ, δηλαδή των υπολειμμάτων των λόχων που είχαν συμπτυχθεί, ήταν ο Αντισυνταγματάρχης Παναγιώτης Σταυρουλόπουλος, ο οποίος πολέμησε στην πρώτη γραμμή και κατόρθωσε να σώσει αρκετούς άντρες του. Σύμφωνα με μαρτυρία επιζήσαντα στρατιώτη, του βετεράνου Μ. Χαζάπη, ο Διοικητής της ΕΛΔΥΚ, ονόματι Νικολαϊδης, ήθελε να θυσιάσει όλους τους φαντάρους για την τιμή των όπλων! Όμως βγήκε μπροστά ο ήρωας Σταυρουλόπουλος και τσακώθηκε με τον Νικολαϊδη και διέταξε απαγκίστρωση. Ο ίδιος έμεινε στο πεδίο της μάχης για να καλύπτει την υποχώρηση των ανδρών του! 

Το ίδιο έκανε και ο ήρωας, Λοχαγός της Διμοιρίας Μηχανικού της Μονάδας,  Σωτήρης Σταυριανάκος, ο οποίος  έπεσε μαχόμενος στο πεδίο της μάχης. Σύμφωνα με μαρτυρία αυτόπτη μάρτυρα, ο Σταυριανάκος ήταν τόσο ψυχωμένος που είπε ότι καλύτερα να περάσουν τα άρματα από πάνω του παρά να φύγει. Και πράγματι, το είπε και το έκανε όπως ο συντοπίτης του, ο Λάκωνας Λεωνίδας! Όταν τα τουρκικά άρματα μπήκαν στο στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ , ώρα 13.35 την 16η Αυγούστου 1974, οι αχώριστοι φίλοι, Ανθυπασπιστές Κ. Κέντρας και Β. Παπαλάμπρου, με λιγοστούς άνδρες από την Διμοιρία Πολυβόλων, έμειναν εκεί να καλύψουν τους υποχωρούντες συναδέλφους τους, και έκτοτε θεωρούνται …αγνοούμενοι. Από τους τελευταίους υπερασπιστές του Στρατοπέδου και αγνοούμενος ήταν και ο Δεκανέας Χρήστος Γρίβας. Μαζί με τον ατρόμητο Σταυριανάκο έπεσε στο πεδίο της μάχης και ο Λοχαγός Μηχανικού Σταμπουλής.

Υπάρχουν ενδιαφέρουσες μαρτυρίες από διασωθέντες βετεράνους της Κύπρου. Ο τελευταίος «αλφαμίτης» της πύλης του στρατοπέδου ήταν ο στρατιώτης Αναστάσιος Κρατημένος, μάγειρος στην ειδικότητα.  Έμεινε μαζί με τον τραυματία  Θωμά Λύγκο για να καθυστερήσει την τουρκική διείσδυση, ενώ οι Τούρκοι πλησίαζαν το αγκαθωτό συρματόπλεγμα και για να καλύψει την υποχώρηση των συντρόφων του.  Όταν, μετά από επαναλαμβανόμενες επιθέσεις οι Τούρκοι κατάφεραν να φθάσουν στα 100 μέτρα από τις τελευταίες σειρές συρματοπλεγμάτων, με το πλεονέκτημα της υπεροπλίας και του δεκαπλάσιου στρατεύματος που εφορμούσε, η μάχη κατέληξε εκ του συστάδην. Τελικά την ώρα 13.00 διατάχθηκε από το Γενικό Επιτελείο Εθνικής Φρουράς Κύπρου απαγκίστρωση …με το φως της ημέρας, με νώτα ακάλυπτα, σε επικλινές έδαφος και χωρίς φυσική κάλυψη.  Πράγμα που ισοδυναμούσε με αυτοκτονία!

Στην αρχή ο Τούρκοι από σύγχυση εξαιτίας της ομοίου χρώματος(!), λόγω ΝΑΤΟ,  στολής εκστρατείας Ελλήνων και Τούρκων στην προσπάθειά τους να εκκαθαρίσουν το Στατόπεδο της ΕΛΔΥΚ πυροβολούσαν ό,τι εκινείτο και έτσι αλληλοεξοντώθηκαν πολλοί Τούρκοι στρατιώτες. Ας δούμε τι διηγείται ο επιζήσας ήρωας Μ. Χαζάπης: «Στις 16 Αυγούστου η μέρα ήταν ηλιόλουστη και από τις ναπάλμ και τους όλμους που έριχναν οι Τούρκοι σκοτείνιασε ο ουρανός.  Γύρω στις 11.30 το πρωί είχε σκοτεινιάσει λες και ήταν νύχτα… Στο όρυγμα ήμουν με έναν Μικρασιάτη φαντάρο, Κιούλογλου το όνομά του και σωθήκαμε γιατί μας περάσανε για Τούρκους λόγω στολής ΝΑΤΟ και γιατί ο Κιούλογλου μιλούσε  τουρκικά! Κατά την οπισθοχώρηση έγινε μεγάλη σφαγή γιατί πολλά παλληκάρια παγιδεύτηκαν σε μια τάφρο μεταξύ Β’ Υψώματος και Grammar School. Εκεί πιστεύω ότι βρίσκονται τα οστά πολλών από τους 85 Ελλαδίτες αγνοούμενους. Στην κατάθεση που έδωσα πριν χρόνια στις Κυπριακές Αρχές ως ο τελευταίος υπερασπιστής της ΕΛΔΥΚ τους είχα πει να ψάξουν σε αυτή την τάφρο αλλά νομίζω ότι δεν το έπραξαν(!) Ο Χαιρετάκης που ήταν μαζί μου στο όρυγμα σκοτώθηκε όταν βγήκε και πήγε σε άλλη κατεύθυνση... Ο Σταματόπουλος, χάθηκε και εκείνος γιατί φοβήθηκε το παιδί να βγει έξω από το όρυγμα».  Ο Μ. Χαζάπης κατέθεσε ακόμη ότι το ηθικό των στρατιωτών και των αξιωματικών τους έπεσε μεταξύ πρώτου και δεύτερου «Αττίλα». Με …άνωθεν διαταγή τραβήξανε πίσω τους Έλληνες στρατιώτες ενώ είχαν στριμώξει τους Τούρκους και μάλιστα τους διέταζαν να μη πλήξουν τα τουρκικά αεροπλάνα με τα λιγοστά αντιαεροπορικά τους για να μη …προκαλέσουν! Επίσης τους έλεγαν ψέματα ότι είχαν φέρει ενισχύσεις με άρματα στον χώρο της Μακεδονίτισσας. Η πολύτιμη μαρτυρία του Μ. Χαζάπη υπάρχει στη σχετική βιβλιογραφία και στο βιβλίο του Κ. Αλ. Δημητριάδη, «Κύπρος η Μεγάλη Προδοσία», εκδ. Πελασγός.

Στη Μάχη των Μαχών η ΕΛΔΥΚ έχασε πάνω από το ένα τρίτο(!) της δύναμης των υπερασπιστών του Στρατοπέδου της, που στις 14 Αυγούστου 1974 αριθμούσε περίπου 300 άνδρες. Ήταν οι «300 της ΕΛΔΥΚ». Οι Τούρκοι έχασαν περίπου 900 – 1200 άνδρες. Οι εναπομείναντες στρατιώτες της ΕΛΔΥΚ απέκρουσαν και στις 17 Αυγούστου με επιτυχία επιθέσεις των Τούρκων στο προάστιο Αγ.Παύλος, μαζί με Κύπριους εθελοντές από την Αμμόχωστο που πολέμησαν ηρωικά στο πλευρό τους. Ήταν οι τελευταίες συμπλοκές…

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ

Στην περιοχή της Λευκωσίας οι μάχες ήταν σφοδρές και στη δυτική πλευρά. Τη δυτική Λευκωσία υπερασπίστηκε το 336 Τάγμα Επιστράτων με Διοικητή τον Ταγματάρχη  Δημήτρη Αλευρομάγειρο από την Ελλάδα,  ο οποίος είναι σήμερα Αντιστράτηγος.  Η δύναμη του τάγματος ξεπερνούσε τους 850 άνδρες, οι οποίοι ήταν έφεδροι από την Αμμόχωστο και στην πλειοψηφία τους ενωτικών αισθημάτων. Δύο Τάγματα, το 336 και το 211 Πεζικού, πολέμησαν με αυταπάρνηση εναντίον υπεράριθμων Τούρκων στη Μάχη της Λευκωσίας. Κατόρθωσαν να κρατήσουν τη Λευκωσία στα όρια της Πράσινης γραμμής που προϋπήρχαν της εισβολής.

 Η ζώνη ευθύνης του Δ. Αλευρομάγειρου ήταν ο άξονας του προαστείου του Αγίου Παύλου - Αγίου Δομετίου...  Μετά από σφοδρές επιθέσεις των Τούρκων με πυροβολικό, αεροπορία, όλμους και άλλα βαρέα όπλα και ενώ η κατάσταση ήταν κρίσιμη με τα τουρκικά άρματα να πλησιάζουν στα 200 μέτρα, ο Δημήτριος Αλευρομάγειρος έδωσε διαταγή οι λόχοι να μείνουν στη θέση τους και να σταματήσουν τα άρματα με ό,τιδήποτε ακόμη και με τα σώματα τους(!) φτάνει να σταματήσουν. Τότε ο Κύπριος ανθυπολοχαγός Α. Καρράς έδωσε συντεταγμένες στο πυροβολικό. Η πρώτη βολή προσέβαλε και κατέστρεψε ένα από τα άρματα των Τούρκων, οι οποίοι υποχώρησαν. Το πυροβολικό της Εθνικής Φρουράς, με τα εύστοχα πυρά του, συνέβαλε στο να παραμείνει η Λευκωσία ελεύθερη.

Στο κέντρο του μετώπου αμύνθηκε ο 2^ος Λόχος του 336 Τάγματος με επικεφαλής τον Κύπριο Ανθυπολοχαγό Χ. Σολομή. Αμύνθηκαν με μεγάλη αυταπάρνηση, διότι αυτό το τμήμα του μετώπου είναι ιερός τόπος. Πρόκειται για τα μνήματα των ηρώων αγωνιστών του Κυπριακού Αγώνα κατά των Άγγλων αποικιοκρατών, τα οποία βρίσκονται εντός του χώρου των φυλακών Λευκωσίας και ονομάζονται «Φυλακισμένα Μνήματα». Εκεί είναι θαμμένοι οι ήρωες της ΕΟΚΑ που έπεσαν μαχόμενοι ή απαγχονίστηκαν από τους Βρετανούς αποικιοκράτες: ο Γρηγόρης Αυξεντίου, ο Ευαγόρας Παλληκαρίδης, ο Μιχαήλ Καραολής, ο Αντρέας Δημητρίου και άλλοι…

Σταύρος Μπιτσάκης: ο ήρωας της Λαπήθου και του Καραβά, 6 Αυγούστου 1974

Κομβικής σημασίας ήταν οι μάχες που διεξήχθησαν στην Λάπηθο και τον Καραβά, κοντά στην Κερύνεια στα τέλη Ιουλίου - αρχές Αυγούστου 1974. Είναι τραγική ειρωνεία ότι στις μεγάλες γιορτές της Ορθοδοξίας οι Έλληνες, Ελλαδίτες και Κύπριοι, αξιωματικοί, στρατιώτες, καταδρομείς κ.ά. έδιναν τις πιο σκληρές και φονικές μάχες μετά την εισβολή των Τούρκων στη Βόρεια Κύπρο. Χαρακτηριστικά αναφέρω: 20 Ιουλίου του Αη Λιά έγινε η απόβαση των Τούρκων στο Πεντεμίλι, 6 Αυγούστου του Σωτήρος, οι Τούρκοι υπερδιπλασίασαν το πρεγεφύρωμά τους με την ανοχή της άχρηστης ανώτερης στρατιωτικής και πολιτικής ηγεσίας, δηλαδή των αρχηγών των Ενόπλων Δυνάμεων στην Ελλάδα, των αρχηγών του Γενικού Επιτελείου Εθνικής Φρουράς στην Κύπρο και των πολιτικών που ανέλαβαν το έργο της "εθνικής σωτηρίας" κατά τη μεταπολίτευση (24 Ιουλίου 1974), όταν αντί να σωθεί το νησί ...καταστράφηκε. Νάτην πάλι η τραγική ειρωνεία: Τον Δεκαπενταύγουστο χάθηκε και η Αμμόχωστος και το 38% της Κύπρου πέρασε στον τουρκικό έλεγχο. Η ενισχυμένη βοήθεια που περίμεναν οι μαχητές και υπερασπιστές της Κύπρου, τα νέα παλληκάρια και ο άμαχος πληθυσμός που ξεριζώθηκε απο τις εστίες του και αγγίζει τον αριθμό των 200,000 προσφύγων, δεν ήρθε ποτέ από την Ελλάδα. Η Κύπρος για τους πολιτικούς μας του 1974 "κείται μακράν" .... 

Ας δούμε τώρα ένα ιστορικό ντοκουμέντο, μια μαρτυρία ενός καταδρομέα, του Νίκου Μαρκίδη, όπως ο ίδιος την κατέθεσε και δημοσιεύθηκε στην κυπριακή εφημερίδα "Η Σημερινή". Η μαρτυρία αυτή παρατίθεται και στο βιβλίο του Κώστα Δημητριάδη, "Κύπρος η Μεγάλη Προδοσία". Ο ηρωικός καταδρομέας περιγράφει τη μάχη Λαπήθου - Καραβά, η οποία ήταν η τελευταία πριν η Κύπρος πέσει οριστικά με τον "Αττίλα 2" στα χέρια των Τούρκων. Στην άνιση, εκείνη, μάχη (αλλά, αλήθεια, και ποιά από τις μάχες της Κύπρου ήταν ...ίση;) σκοτώθηκε ο Χανιώτης Ανθυπολοχαγός Σταύρος Μπιτσάκης. 

Λέει λοιπόν ο Ν. Μαρκίδης: "Το ξημέρωμα της 6ης Αυγούστου, μαζί με 5-6 ακόμα στρατιώτες, ήμουν στην ταράτσα του Φοντάνα Αμορόζα, ανατολικά του Καραβά και δεξιά του κυρίου δρόμου που οδηγούσε προς  την Κερύνεια. Βρισκόμασταν εκεί για να ελέγχουμε την περιοχή και τις κινήσεις των Τούρκων, αλλά και για να δείχνουμε στους αξιωματικούς Ελλάδας, Τουρκίας και Ηνωμένων Εθνών, οι οποίοι πετούσαν με ελικόπτερο πάνω από την περιοχή, για να σχεδιάσουν σε χάρτη τις περιοχές που κατείχε η κάθε πλευρά των εμπολέμων, ότι τα χωριά Λάπηθου και Καραβάς ήταν υπό ελληνική και όχι τουρκική κατοχή, όπως ισχυριζόταν ο Τούρκος συνταγματάρχης Νιαζί Τσακάρ, ο οποίος συμμετείχε στο έργο χάραξης των γραμμών. Σχετικά με Καραβά, Λάπηθο και Σύσκληπον οι Τουρκοι διατείνονται ότι κατείχαν αυτά τα χωριά την 30η Ιουλίου, ενώ εμείς παρουσιάσαμε αποδείξεις ότι τα χωρια΄αυτά τα κρατούσαμε. Δηλαδή, μέχρι τις 28 - 29 Ιουλίου ήταν στα χέρια των Τούρκων, όταν ο 2ος λόχος του 256 τάγματος πεζικού με επικεφαλής τον ήρωα ανθυπολοχαγό Σταύρο Μπιτσάκη, πέρασε απο τη Λάπηθο και μπήκε στον Καραβά. 

Σε κάποιο σπίτι , θυμάμαι, ήταν κρυμμένοι 4-6 άνδρες και όταν σιγουρεύτηκαν πως είμαστε Έλληνες στρατιώτες, βγήκαν από τις κρυψώνες τους και κλαίγοντας με αναφιλητά, έπεσαν στα γόνατα και φιλούσαν τα πόδια μας! Οι Τούρκοι που ήταν εκεί διατηρώντας υπο την κατοχή τους τα χωριά αυτά, έφυγαν τόσο βιαστικά, που παράτησαν πυρομαχικά, κονσέρβες και άλλα προσωπικά τους αντικείμενα. Ως προς τη χάραξη όμως των γραμμών εκεχειρίας (είχε υπογραφεί συμφωνία εκεχερίας στη Γενεύη) το τουρκικό επιτελείο κωλυσιεργούσε σκόπιμα. Παράλληλα, ο Φαζί Πολάτ έστειλε νέα στρατεύματα, παραβιάζοντας την εκεχειρία. Συγκεκριμένα έστειλε 14,000 στρατό, καταδρομείς, 60 άρματα μάχης, πυροβολικό και σκάφη του πολεμικού ναυτικού απέναντι σε 50 - 60 άντρες του 256 τάγματος πεζικού που με λιανοτούφεκα και λίγες χειροβομβίδες, 2-3 Μπρεν και την ...ψυχή τους, βρέθηκαν εκεί για να σχηματίσουν μέτωπο και να κρατήσουν Ελληνικά τα χωριά Λάπηθος και Καραβάς...."

Η αφήγηση του Ν. Μαρκίδη συνεχίζεται με πολλές και ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες. Μετά από απίστευτες μάχες συνειδητοποίησαν ότι η περιοχή είχε γεμίσει με εχθρικές δυνάμεις, ότι δεν υπήρχε πια μέτωπο να κρατήσουν, ότι ούτε κάλυψη είχαν όταν τη ζητήσαν ούτε ενισχύσεις τους έστειλαν. Ο Σταύρος Μπιτσάκης τους φώναζε: "Απάνω τους λεβέντες, απάνω τους και τους φάγαμε". Την Κύπρο την ένιωθε όπως την Κρήτη, όπως την Ελλάδα. Ένας ξηρός, μεταλλικός ήχος ακούστηκε και το κεφάλι του, που μολις ανασήκωσε για να δει τον εχθρό και να τα αδειάσει άλλη μια γεμιστήρα σφαίρες, έγειρε και ακούμπησε στο χώμα... Ο Σταυρος Μπιτσάκης έπεφτε νεκρός υπερασπιζόμενος την Κύπρο. 

Την 6η Αυγούστου 1974 οι Τούρκοι υπερδιπλασιάσαν το προγεφύρωμά τους και από εκεί με την ανοχή την ελληνικής κυβέρνησης και του κυπριακού επιτελείου (Α/ ΓΕΕΦ) προχώρησαν και σε μια εβδομάδα κατόρθωσαν(!) να πάρουν τη μισή Κύπρο. Την 6η Αυγούστου 1974 χάθηκε ο πόλεμος, χάθηκε η Κύπρος. Αυτή είναι η τραγική αλήθεια. Οι Τούρκοι παρά την Συμφωνία για Κατάπαυση του Πυρός, προωθήθηκαν και ανατολικά και δυτικά, ετοιμάζοντας το έδαφος για τον Αττίλα 2 και την κατάληψη της Αμμοχώστου. 

 

Ars longa, vita brevis... Artios = complete, άρτιος. Longus = dolihos, δόλιχος, λόγγος. Vita = live = livas, λίβας, λιβός = ζωντανός. Brevis = brief, brefys, βρεφύς, βραχύς, βρέφος!

Η προέλευση της λέξης άνθρωπος καθομολογείται ως εκπορευόμενη από το  άνω - θρώσκω. Το ρήμα θρώσκω έχει μια πορεία καταγωγής από το ρ. ύω, το οποίο δασύνεται. (Οι ψιλές και οι δασείες που χρησιμοποιούνται στο πολυτονικό σύστημα φυσικά σημαίνουν την προφορά της λέξης και αποδεικνύουν τη ρίζα πολλών εννοιών. Για το λόγο αυτό είναι χρήσιμο να ξαναγίνουν μέρος της παιδείας μας, επίσημα από το ελληνικό κράτος). Από το ύω προέρχεται το ρ. ρύω και το ρ. ρέω, ουρώ, ορούω. Επίσης ίδιας ρίζας είναι το ρ. όρνυμι, που σημαίνει ορμώ, εφορμώ, ξεσηκώνομαι, επαναστατώ (εξ' ου και το όνομα Ορέστης) και τα ρ. θόρνυμι και θρώσκω. Το τελευταίο σημαίνει σηκώνομαι προς τα πάνω, πετάγομαι, αναπηδώ, σκιρτώ, αλλά και επιβαίνω, βατεύω, γεννώ. 

Όπως μας αναφέρει αναλυτικά ο ακαταπόνητος ερευνητής της ελληνικής γλώσσας και συγγραφέας Γ. Πρινιανάκης στο βιβλίο του Γλώσσα ελληνική: Η Γλώσσα των γλωσσών εκδ. Παπαζήση, η λ. θορός ή θόρος δηλώνει το γονιμοποιό σπέρμα. Σύμφωνα με τον αρχαίο λεξικογράφο Ησύχιο, ο θόρος σημαίνει βάτης, αφροδισιαστής, οχεία, έκκρισις του σπέρματος. Και θορειν (Ησ.) = πηδησαι, ορμησαι, οχευσαι. Και θόρνυσθαι (Ησ.) = γενναν, μίγνυσθαι, οχεύεσθαι, σπερμαίνειν. Όλες επίσης οι λέξεις που προηγούνται και παράγουν το ρ. θρώσκω δηλώνουν υγρότητα, ροή, αλλά και διέγερση, ορμή, μένος. Εξ' ου και Θούριος ύμνος! Σύμφωνα με τον κ. Πρινιανάκη η ετυμολογία της λέξης άνθρωπος από το άνω(!) θρώσκω είναι λανθασμένη. Ο ίδιος προτείνει μια άλλη ετυμολογική προέλευση, με την οποία και συμφωνώ.

Η ερμηνεία της προέλευσης μιας λέξης πρέπει να αποδίδει το κυρίαρχο ή αποκλειστικό χαρακτηριστικό της και να διασταυρώνεται πολλαπλώς. Έτσι για τον άνθρωπο, το κυριάρχο χαρακτηριστικό του είναι το έλλογον, αυτός που έχει λόγο, ομιλία και λογική. Ο αρθρώνων ή αναρθρών όπα, δηλάδή φωνή έλλογη. Εξάλλου, όταν ο άνθρωπος είναι μικρός, είναι νήπιος και έλλοπας, δηλαδή του ελλείπει ο λόγος (νήπιος = νη έπος = όχι λόγος). Επίσης όταν είναι μωρό δεν μπορεί να μιλήσει (μωρό = μη ερόν, από τον μέλλοντα του ρ. λέγω, ερώ). Φυσικά αυτός που δεν μιλάει είναι και μωρός και μωρουλός και μουρλός!

Και ο Πλάτων στον Κρατύλο (399γ) αναφέρει ότι το όνομα άνθρωπος σημαίνει ο αναρθών ά όπωπεν, δηλαδή αυτός που αρθρώνει λόγο για εκείνα τα οποία έχει δει. Ο τύπος όπωπα (όπως και ο τύπος εώρακα) είναι παρακείμενος του ρ. ορώ. Είναι γνωστό ότι στον Κρατύλο διαχέεται ένα ειρωνικό και παιγνιώδες πνεύμα. Πάντως εδώ η προσέγγιση είναι εν μέρει σωστή. Ο άνθρωπος λοιπόν αρθρώνει λόγο, ο οποίος βγαίνει από το στόμα. Η λ. όπα ή οπά είναι δωρική. Στην ιωνική και στην ομηρική απαντάται και ως όπη. Στους Ομηρικούς Ύμνους ακόμη βρίσκουμε τον τύπο όπις -ιδος, που δηλώνει το μάτι ή τον οφθαλμό, ως τα πανθ' ορά.  Η ρίζα της λ. όπα, δηλαδή το οπ- μας δίνει τη λ. οπή, η οποία δεν είναι ακριβώς η τρύπα. Η οπή δηλώνει το άνοιγμα μέσα από οποίο βλέπουμε. Επίσης ως οπή με τη γενικότερη έννοια χαρακηρίζεται και το στόμα. Στομφάζω, μιλώ με στόμφο. Μπούκα, bucca, bucino, που σημαίνει σαλπίζω με μικρή σάλπιγγα, που καταφανώς έχει σχέση με τον ήχο. Η λ. οπή δίνει τη λ. όπα, που δηλώνει το έπος = λόγος. Φυσικά και η λ. έπος προέρχεται από τη λ. όπα

Το συμπέρασμα είναι ότι στις λέξεις όπα - οπή - όπη - έπος - όπις έχουμε νοηματική ταύτιση του ανοίγματος, του βλέπειν και του ηχειν. Για το λόγο αυτό η λ. όπα και οπά δηλώνει ταυτόχρονα τον ήχο και το άνοιγμα. Σύμφωνα με τον Ησύχιο: οπά = θυρίς η εκ του κεράμου και φωνήν, και όπα γηρύοντες = φωνήν φθεγγόμενοι. Οψ (η ρίζα οπ- με κατάληξη ς, όπ-ς =οψ), (Ησ.) = όψις, οφθαλμός ή φωνή. Η δωρική λέξη όπα ή μάλλον η όμοια ιωνική όπη μας είναι περισσότερο γνωστή ως δεύτερο συνθετικό του ονόματος της Μούσας Καλλιόπης. Η λ. Καλλιόπη δηλώνει τη με κάλλος φθεγγόμενη, την καλλίοπο,την ομιλούσα με καλλιέπεια. Η Μούσα Καλλιόπη είναι η προστάτιδα Μούσα της καλλιέπειας, της ηδυέπειας, της ορθοέπειας, με άλλα λόγια είναι η Μούσα του λόγου, της λογοτεχνίας, της τέχνης του λέγειν.